Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 358

Devanagari script

अशक्त्या तु शरीरस्य भस्मस्नानेन शुध्यति । मंत्रस्नानेन विप्रेंद्र विष्णुपादोदकेन वा

Transliteration

aśaktyā tu śarīrasya bhasmasnānena śudhyati | maṃtrasnānena vipreṃdra viṣṇupādodakena vā

Translation

ولكن إن عجز الجسد (عن الاغتسال الكامل)، تطهّر المرءُ بالاغتسال بالرماد، أو بـ«اغتسال المانترا»، يا أفضلَ البراهمة، أو بماءٍ غُسِلَت به قدما فيشنو.

Word by Word

• अशक्त्या: by inability
• अशक्त्या: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अशक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; हेतु/कारणार्थे (by/through inability)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (contrast/emphasis particle)

• शरीरस्य: of the body
• शरीरस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• भस्मस्नानेन: by bathing with ash
• भस्मस्नानेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भस्म + स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भस्मेन स्नानम्)

• शुध्यति: becomes purified
• शुध्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद/परस्मैपद-प्रयोगः (सामान्यतः परस्मैपद)

• मन्त्रस्नानेन: by mantra-bath (ritual bath with mantras)
• मन्त्रस्नानेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र + स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मन्त्रेण स्नानम्)

• विप्रेंद्र: O best of brahmins
• विप्रेंद्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विप्राणाम् इन्द्रः)

• विष्णुपादोदकेन: by the water from Viṣṇu’s feet
• विष्णुपादोदकेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु + पाद + उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विष्णोः पादस्य उदकम्)

• वा: or
• वा: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक-निपात (or)

Speaker

Brahmā (in Brahma–Nārada dialogue; inferred from section context)

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: An elderly or sick devotee seated near a shrine, applying vibhūti, sipping caraṇāmṛta, and performing mental/mantra bathing while attendants bring a small sacred water vessel.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Vipra (Brahmin)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma provides compassionate alternatives: when physical bathing is not possible, other sanctifying means still confer purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rather than a location, the verse glorifies sacred “tīrtha” in the form of Viṣṇu’s foot-water (viṣṇupādodaka).

What ritualistic prescription is mentioned?

If unable to bathe normally, use bhasma-snāna, mantra-snāna, or viṣṇupādodaka for purification.