Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 74

क्षीरार्णवं परित्यज्य हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रे गत्वा समं लक्ष्म्या तस्योपरि ततः परम्

kṣīrārṇavaṃ parityajya hāṭakeśvarasaṃjñite | kṣetre gatvā samaṃ lakṣmyā tasyopari tataḥ param

«اتركْ محيطَ اللبن، واذهبْ مع لاكشمي إلى البقعة المقدّسة المعروفة باسم هاطاكِيشڤارا؛ ثم هناك، على ذلك الموضع، امضِ فيما بعدُ بما ينبغي فعله»۔

क्षीरार्णवम्the ocean of milk
क्षीरार्णवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षीर + अर्णव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षीरस्य अर्णवः)
परित्यज्यhaving left/abandoned
परित्यज्य:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपरि-त्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having abandoned’
हाटकेश्वरसंज्ञितेin (the place) called Hāṭakeśvara
हाटकेश्वरसंज्ञिते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootहाटकेश्वर + संज्ञित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘हाटकेश्वर’ इति संज्ञा यस्य तत् (नाम्ना निर्दिष्टे)
क्षेत्रेin the sacred field/place
क्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having gone’
समम्together/equally
समम्:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Adverb), ‘equally/together’
लक्ष्म्याwith Lakṣmī
लक्ष्म्या:
Saha/Instrument (सह/करण)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/सह), एकवचन
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
उपरिupon/above
उपरि:
Adhikarana (Spatial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootउपरि (अव्यय)
Formअव्यय (Postposition/Adverb), ‘upon/above’
ततःthereafter/from there
ततः:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
Formअव्यय (Ablatival adverb), ‘from there/then’
परम्further/next
परम्:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (Adverbial accusative), ‘further/next’

Viṣṇu

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Listener: Devendra (Indra)

Scene: Viṣṇu departs the Kṣīrārṇava with Lakṣmī, journeying toward Hāṭakeśvara-kṣetra; the scene blends cosmic ocean imagery with the anticipation of a terrestrial sacred site.

V
Viṣṇu
L
Lakṣmī
K
Kṣīrārṇava (Ocean of Milk)
H
Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

Divine presence is not confined to the cosmic abode; it also manifests in sacred places on earth, making tīrthas powerful centers of grace.

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named and set up as the key sacred location in this segment.

A directive to go to Hāṭakeśvara-kṣetra (a pilgrimage/relocation instruction) is given; no bathing/charity details appear in this verse.