Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

एकवर्षसहस्रांतं यावद्युद्धमवर्तत । दिनेदिने क्षयं यांति तत्र देवा न दानवाः । ततो वर्षसहस्रांते संक्रुद्धः शशिशेखरः । त्रिशूलेन समुद्यम्य स्वहस्तेन व्यभेदयत्

Transliteration

ekavarṣasahasrāṃtaṃ yāvadyuddhamavartata | dinedine kṣayaṃ yāṃti tatra devā na dānavāḥ | tato varṣasahasrāṃte saṃkruddhaḥ śaśiśekharaḥ | triśūlena samudyamya svahastena vyabhedayat

Translation

دامت المعركة ألفَ سنةٍ كاملة. يومًا بعد يومٍ كان الوهنُ يصيب الآلهة هناك لا العفاريت. ثم عند انقضاء الألف سنة، غضب ربُّ ذي هلال القمر (Śaśiśekhara)، فرفع الرمحَ الثلاثيَّ، وبيده هو اخترقه طعنًا.

Word by Word

• एकवर्षसहस्रान्तम्: up to the end of a thousand years
• एकवर्षसहस्रान्तम्: Desha-Kala-adhikarana (देश-काल-अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एक + वर्ष + सहस्र + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (एकवर्षसहस्रस्य अन्तः/पर्यन्तः); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; यावत् इत्यस्य अवधिकर्म

• यावत्: as long as, until
• यावत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधिक/परिमाणबोधक (as long as, up to)

• युद्धम्: the battle
• युद्धम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अवर्तत: continued, went on
• अवर्तत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; ‘continued/was going on’

• दिने: in a day
• दिने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• दिने: in (each) day
• दिने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; पुनरुक्ति (day by day)

• क्षयम्: destruction, loss
• क्षयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• यान्ति: go to, undergo
• यान्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (there)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• दानवाः: the demons (Dānavas)
• दानवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तरार्थक (then)

• वर्षसहस्रान्ते: at the end of a thousand years
• वर्षसहस्रान्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + सहस्र + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (वर्षसहस्रस्य अन्तः); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• संक्रुद्धः: enraged
• संक्रुद्धः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + क्रुध् (धातु) → संक्रुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शशिशेखरः इति विशेषण

• शशिशेखरः: Śiva (moon-crested)
• शशिशेखरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शशि + शेखर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (शशिः शेखरः यस्य/शशिशेखरः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• त्रिशूलेन: with the trident
• त्रिशूलेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: त्रिशूल (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु (त्रीणि शूलानि/त्रिशूलम्); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• समुद्यम्य: having raised
• समुद्यम्य: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + उद् + यम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having lifted/raised’

• स्वहस्तेन: with his own hand
• स्वहस्तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: स्व + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (स्वस्य हस्तः); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• व्यभेदयत्: split, pierced, broke apart
• व्यभेदयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + भिद् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sūta (implied continuation of narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A millennium-long war culminates: exhausted devas, triumphant asuras, and then Śiva—Moon-crested—rises in fury, lifting the trident and striking the demon with a single, world-shaking thrust.

Characters & Entities

• Śiva (Śaśiśekhara)
• Trident (Triśūla)
• Devas
• Dānavas
• Andhaka (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even prolonged suffering of the righteous is not defeat; divine justice may appear delayed, but Śiva’s intervention restores balance when the time is ripe.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya stream in the Nāgara Khaṇḍa, though the verse narrates the cosmic battle rather than a local rite.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.