Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 224

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śrāddhakalpe śrāddhavidhivarṇanaṃnāma caturviṃśatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

وهكذا ينتهي، في «شري سكَندا مهابورانا»—ضمن المجموع ذي الواحد والثمانين ألف شلوكة—في الكتاب السادس «ناغارا خَنْدَة»، في «مهاطميا» حقل هاطكيشڤرا (Hāṭakeśvara-kṣetra)، في قسم شعائر الشرادها (Śrāddha)، الفصل المسمّى «وصف كيفية إجراء الشرادها»، وهو الفصل 224.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उपसंहार/उद्धरण-सूचक-अव्यय (quotative/closing particle)

• श्रीस्कांदे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् स्कन्दः/स्कन्दपुराणम्)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; कर्मधारयः

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the (collection) of eighty-one thousand (verses)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; द्विगु-समासः (एकाशीति-सहस्राणि यस्याः)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa section
• नागरखण्डे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नागरस्य खण्डः)

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Māhātmya of Hāṭakeśvara-kṣetra
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर + क्षेत्र + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; बहुपद-षष्ठी-तत्पुरुषः (हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम्)

• श्राद्धकल्पे: in the Śrāddha-kalpa section
• श्राद्धकल्पे: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध + कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (श्राद्धस्य कल्पः)

• श्राद्धविधिवर्णनम्: description of the rules of śrāddha
• श्राद्धविधिवर्णनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध + विधि + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (श्राद्धस्य विधेः वर्णनम्)

• नाम: named/called
• नाम: Sambandha (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नाम-शब्दः (indeclinable used to mark title: 'called/named')

• चतुर्विंशत्युत्तरद्विशततमः: the two-hundred-and-twenty-fourth
• चतुर्विंशत्युत्तरद्विशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्विंशति + उत्तर + द्विशत + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; संख्यावाचक-समासः (द्विशततमः, चतुर्विंशत्युत्तरः = 224)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

Speaker

Narratorial colophon (textual closure marker)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-ending scene: a scribe finishing the chapter colophon, palm-leaf or paper folios stacked, a small shrine of Hāṭakeśvara nearby, indicating completion of the śrāddha-vidhi chapter.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Nāgara Khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It functions as a colophon, preserving textual lineage and clearly locating the Śrāddha teaching within the sacred geography of Hāṭakeśvara-kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named as the locus of the Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new prescription is given; it concludes the chapter describing Śrāddha procedure.