Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 93

Devanagari script

तीर्थयात्रा जपो होमो याश्चान्याः सुकृतक्रियाः । एतत्सर्वं मया ख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि धराधिप

Transliteration

tīrthayātrā japo homo yāścānyāḥ sukṛtakriyāḥ | etatsarvaṃ mayā khyātaṃ yatpṛṣṭo'smi dharādhipa

Translation

إنّ الحجّ إلى المَغَاطِس المقدّسة (تيرثا)، وترديد الجَپَ (الذكر)، وإقامة الهُوما (قربان النار)، وسائر الأعمال المبرورة—كلّ ذلك قد أعلنته، إذ سُئلتُ من قِبَلك، يا سيّد الأرض.

Word by Word

• तीर्थयात्रा: pilgrimage to sacred places
• तीर्थयात्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ-यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nominative), एकवचन; समास: तीर्थस्य यात्रा (षष्ठी-तत्पुरुष)

• जपः: recitation; mantra-japa
• जपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• होमः: fire-offering
• होमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• याः: which (are)
• याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nominative), बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction/समुच्चय)

• अन्याः: other
• अन्याः: Karta (as qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (सुकृतक्रियाः)

• सुकृतक्रियाः: meritorious acts
• सुकृतक्रियाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुकृत-क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nominative), बहुवचन; समास: सुकृता च सा क्रिया (कर्मधारय)

• एतत्सर्वम्: all this
• एतत्सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद्-सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; समास: एतत् च तत् सर्वम् (कर्मधारय)

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (Agent expressed instrumentally)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया विभक्ति (Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• ख्यातम्: has been declared/told
• ख्यातम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; धातु: ख्या; (प्रयोगः: मया ख्यातम् = I have declared)

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object of pṛṣṭa)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (correlative)

• पृष्टः: asked
• पृष्टः: Kriya (Predicate-part)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; धातु: प्रच्छ्; (अहं पृष्टः = I am asked)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; धातु: अस्

• धराधिप: O lord of the earth (king)
• धराधिप: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: धरा-अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (Vocative), एकवचन; समास: धरायाः अधिपः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Purāṇic narrator (addressing a king: 'dharādhipa')

Skanda Dialogue

Listener: a king (धराधिप)

Visual Art Cues

Scene: A didactic closing scene: Skanda (or the narrator-sage) addressing a king, with symbolic vignettes around them—pilgrims at a ford, a japa-mālā, a homa fire—representing the declared sukṛtas.

Characters & Entities

• Tīrtha-yātrā
• Japa
• Homa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage and ritual disciplines—japa and homa—are affirmed as key sukṛtas when undertaken with dharmic intent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader tīrtha framework of Hāṭakeśvara-kṣetra within Nāgara Khaṇḍa; the verse summarizes practices tied to sacred places.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-yātrā, japa, homa, and other sukṛta-kriyās are endorsed.