Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 67

Devanagari script

एकचित्ततया योगो ब्रह्मज्ञानसमुद्भवः । नान्यथा भविता मे स ततश्चित्तनिरोधनम् । करोमि ब्रह्मसंसिद्ध्यै ततो मेऽसौ भविष्यति

Transliteration

ekacittatayā yogo brahmajñānasamudbhavaḥ | nānyathā bhavitā me sa tataścittanirodhanam | karomi brahmasaṃsiddhyai tato me'sau bhaviṣyati

Translation

إنّ اليوغا تنشأ من معرفة البراهمان بتركيز الذهن في نقطة واحدة؛ ولن تأتيني على غير ذلك. لذلك أمارس كفَّ الذهن وضبطه لبلوغ البراهمان—وحينئذٍ تكون تلك الحقيقة المُتحقَّقة لي يقينًا.

Word by Word

• एकचित्ततया: by one-pointedness (single-mindedness)
• एकचित्ततया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: एक + चित्त + ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (एकं चित्तं यस्य/एकचित्तं भावः)

• योगः: yoga
• योगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ब्रह्मज्ञानसमुद्भवः: arising from knowledge of Brahman
• ब्रह्मज्ञानसमुद्भवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मन् + ज्ञान + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मज्ञानात् समुद्भवः)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम्

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (manner adverb)

• भविता: will be/shall become (lit. one who will be)
• भविता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (धातु) + भवितृ (कृदन्त, तृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तृ-प्रत्ययान्त (agent noun)

• मे: for me/of me
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (enclitic)

• सः: that (yoga)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ततः: therefore/then
• ततः: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; तस्मात्/ततः (thereupon/therefore)

• चित्तनिरोधनम्: restraint of the mind
• चित्तनिरोधनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चित्त + निरोधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (चित्तस्य निरोधनम्)

• करोमि: I do/practice
• करोमि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• ब्रह्मसंसिद्ध्यै: for attainment/perfection in Brahman
• ब्रह्मसंसिद्ध्यै: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + संसिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मणि संसिद्धिः)

• ततः: thereupon/therefore
• ततः: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; तस्मात्/ततः (thereupon/therefore)

• मे: for me/of me
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (enclitic)

• असौ: that (result)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भविष्यति: will be
• भविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Unspecified first-person speaker (continuing the arrow-maker/ascetic narrative)

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas/ṛṣis (frame audience)

Visual Art Cues

Scene: A calm practitioner declares that yoga is born of Brahman-knowledge through one-pointed mind; he resolves to restrain the mind for Brahman-realization, radiating certainty and peace.

Characters & Entities

• yoga
• brahmajñāna
• cittanirodha
• brahman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Single-minded focus (ekacittatā) and mind-restraint (cittanirodha) are presented as the direct means to Brahman-realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named in this verse; it supplies the yogic-philosophical core within a tīrtha-māhātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

A discipline is prescribed: practicing cittanirodha (mental restraint) for brahmasaṃsiddhi (Brahman-attainment).