Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

नानायुधसमोपेता यमजिह्वा यथा परा । साब्रवीद्वद विप्रेंद्र किं ते कृत्यं करोम्यहम्

Transliteration

nānāyudhasamopetā yamajihvā yathā parā | sābravīdvada vipreṃdra kiṃ te kṛtyaṃ karomyaham

Translation

مدججة بأنواع شتى من الأسلحة، وكأنها لسان ياما (إله الموت)، قالت: 'تكلم يا خير البراهمة، أي مهمة أنجزها لك؟'

Word by Word

• नानायुधसमोपेता: equipped with various weapons
• नानायुधसमोपेता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नाना + आयुध + सम्-उप-इ (धातु)
• Form: क्त (भूतकृदन्त/PPP) ‘समुपेत’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘सा/यमजिह्वा’; पूर्वपदसमासः—तत्पुरुष (नानानि आयुधानि येन/यया समुपेता)

• यमजिह्वा: Yamajihvā (name/epithet)
• यमजिह्वा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यम + जिह्वा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (यमस्य जिह्वा)

• यथा: like, as
• यथा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा/तुलना-वाचक (comparative particle)

• परा: supreme, formidable
• परा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—‘यमजिह्वा’

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• वद: speak; tell
• वद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• विप्रेन्द्र: O chief of Brahmins
• विप्रेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (विप्राणाम् इन्द्रः)

• किम्: what?
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; प्रश्नवाचक

• ते: of you/your
• ते: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; ‘तव’ अर्थे (genitive: of you)

• कृत्यम्: task, duty
• कृत्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• करोमि: I do
• करोमि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Personified Śakti / Kṛtyā-like force (addressing Viśvāmitra)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka-group (frame assumed)

Visual Art Cues

Scene: A many-weaponed, terrifying śakti—likened to Yama’s tongue—addresses a brāhmaṇa-sage with formal deference, asking for an आदेश; the contrast between reverent speech and lethal armament heightens tension.

Characters & Entities

• Yama
• Viprendra (Viśvāmitra addressed)
• Personified Śakti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Summoned powers are portrayed as obedient instruments—therefore the moral burden rests on the summoner’s intention.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not identified in this verse; it is part of a broader tīrtha-māhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No prescription; it depicts a ritual-born force asking for its assigned task.