Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

राजा हि यत्नतो रक्ष्यो यत्प्रसादादिदं जगत् । सन्मार्गे वर्तते सर्वं न चामार्गे प्रवर्तते

Transliteration

rājā hi yatnato rakṣyo yatprasādādidaṃ jagat | sanmārge vartate sarvaṃ na cāmārge pravartate

Translation

فإن الملك يجب أن يُحمى بأقصى الجهد؛ وبفضله يقوم هذا العالم. وبه يسير الجميع في طريق الصلاح ولا ينحرفون إلى طريق الضلال.

Word by Word

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक-निपात (indeed/for)

• यत्नतः: with effort
• यत्नतः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb); प्रकारार्थ (with effort)

• रक्ष्यः: to be protected
• रक्ष्यः: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: रक्ष्य (कृदन्त; √रक्ष् (धातु) + यत्)
• Form: भाव्य/कर्तव्य अर्थे यत्-प्रत्ययान्त (gerundive); पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय

• यत्: because/for which
• यत्: Sambandha (Relative connector)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• प्रसादात्: from (his) favor/grace
• प्रसादात्: Apadana (Source/Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; 'जगत्' इत्यस्य विशेषण

• जगत्: world
• जगत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सन्मार्गे: on the right path
• सन्मार्गे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सत् + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (सन् मार्गः); पुंलिङ्गे सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• वर्तते: moves/abides
• वर्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृत् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समष्टिवाचक

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (and)

• अमार्गे: on the wrong path
• अमार्गे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अ + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (अः मार्गः = कुम्गति/दुर्मार्गः); पुंलिङ्गे सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• प्रवर्तते: proceeds/engages
• प्रवर्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वृत् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Speaker

Vasiṣṭha (contextually continuing the instruction to Nandinī)

Visual Art Cues

Scene: Vasiṣṭha articulates a calm doctrine amid turmoil: the king as the axis of worldly order; imagery can show the king protected under a canopy of dharma while chaos recedes.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Nandinī
• King (rājā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Rājadharma: the ruler’s protection and stability uphold societal righteousness; governance is framed as a moral instrument supporting dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse; it provides a dharmic rationale within the māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse teaches governance ethics rather than ritual practice.