Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

तां च संस्मरतस्तस्य प्रतिज्ञां पूर्वसंचिताम् । हृदयं दह्यते तस्य दिवानक्तं द्विजोत्तमाः

Transliteration

tāṃ ca saṃsmaratastasya pratijñāṃ pūrvasaṃcitām | hṛdayaṃ dahyate tasya divānaktaṃ dvijottamāḥ

Translation

وإذ كان يذكر ذلك النذرَ الذي عقده من قبل وأودعه في نفسه بإحكام، كان قلبُه يحترق ليلًا ونهارًا، يا خيرَ ذوي الولادتين.

Word by Word

• ताम्: that (vow)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (प्रतिज्ञाम् इत्यस्य निर्देशः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-अव्ययम् (conjunction)

• संस्मरतः: of (him) remembering
• संस्मरतः: Sambandha (Genitive absolute-like/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: सम्-स्मृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तः (Present Participle, active); पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘of (him) remembering’

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• प्रतिज्ञाम्: vow, promise
• प्रतिज्ञाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रतिज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• पूर्वसंचिताम्: previously accumulated/formed earlier
• पूर्वसंचिताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व + संचित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘पूर्वा च सा संचिता’ (कर्मधारयः); संचित = सम्-चि (धातु) क्त-प्रत्ययान्त

• हृदयम्: heart
• हृदयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• दह्यते: is burned, is tormented
• दह्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्/कर्मणि प्रयोगः (passive sense)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• दिवानक्तम्: day and night
• दिवानक्तम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दिवा + नक्तम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-द्वन्द्वसमासः (copulative) ‘by day and by night’; अव्ययवत् क्रियाविशेषणम्

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्; संबोधनार्थे प्रयोगः (O best Brahmins)

Speaker

Narrator addressing listeners (dvijottamāḥ)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Saptaviṃśati-liṅga-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvija-uttamāḥ (vocative in verse)

Visual Art Cues

Scene: Caṇḍaśarmā sits wakeful, day and night indicated by sun and moon motifs; a subtle flame-like aura near the heart symbolizes burning resolve; distant silhouettes of liṅga shrines call him onward.

Characters & Entities

• Caṇḍaśarmā
• dvijottamāḥ (best of twice-born)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A true vow creates inner urgency; remembrance of dharma becomes a purifying ‘fire’ that drives one to completion.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The context remains Sarasvatī-tīra and its associated liṅga-darśana circuit, motivating the pilgrim’s practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite; it emphasizes fidelity to a previously undertaken vrata.