Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 15›Shloka 72
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

देव्योऽथ स्वर्गमेत्य त्रिदशपतिवधूसत्त्वसंपत्तिमाहुर्देवीभ्यस्तन्निशम्य प्रमुदितमनसो निर्जराद्याश्च सर्वे । शत्रोर्दैत्यस्य हित्वा प्रबलतरभयं भीमभेर्यो निजघ्नुः श्रुत्वा तत्रासनस्थः । परिजननिवहोवापशोभां शुभस्य

Transliteration

devyo'tha svargametya tridaśapativadhūsattvasaṃpattimāhurdevībhyastanniśamya pramuditamanaso nirjarādyāśca sarve | śatrordaityasya hitvā prabalatarabhayaṃ bhīmabheryo nijaghnuḥ śrutvā tatrāsanasthaḥ | parijananivahovāpaśobhāṃ śubhasya

Translation

ثم إن الإلهات صعدن إلى السماء وأخبرن سيدات إندرا الإلهيات خبر شجاعتهن وتمام نجاحهن. فلما سمع ذلك جميع الخالدين وغيرهم ابتهجت قلوبهم. وطرحوا عنهم الخوف الشديد من عدوّهم الدَّيْتِيَّ، فضربوا طبول الحرب المهيبة. وإذ سمع ذلك الضجيج، هو—الجالس هناك—أبصر البهاء المبارك لجماعة الحاشية، والبركة المتلألئة للغدير في ذلك الموضع.

Word by Word
देव्यःgoddesses
देव्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connective/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/सम्बन्धसूचक (then/now)
स्वर्गम्to heaven
स्वर्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एत्यhaving gone
एत्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); “having gone/come”
त्रिदशपतिlord of the gods (Indra)
त्रिदशपति:
Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रिदश (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुष (त्रिदशानां पतिः = Indra)
वधूwife
वधू:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootवधू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; (समासाङ्ग) प्रातिपदिक-रूप; “bride/wife”
सत्त्वvirtue/quality
सत्त्व:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासाङ्ग) प्रातिपदिक-रूप; “virtue/being”
संपत्तिम्prosperity/attainment
संपत्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंपत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आहुःthey said
आहुः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन
देवीभ्यःto the goddesses
देवीभ्यः:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; चतुर्थी-विभक्ति (Dative), बहुवचन
तत्that (news)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
निशम्यhaving heard
निशम्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootनि-शम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); “having heard/learnt”
प्रमुदितमनसःwith delighted minds
प्रमुदितमनसः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-मुदित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (प्रमुदितं मनो येषाम्)
निर्जराद्याःthe immortals and others
निर्जराद्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिर्जर (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (निर्जराः आदयः येषु/ये)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction: and)
सर्वेall
सर्वे:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
शत्रोःof the enemy
शत्रोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
दैत्यस्यof the demon
दैत्यस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
हित्वाhaving abandoned
हित्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootहा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); “having abandoned”
प्रबलतरभयम्very strong fear
प्रबलतरभयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रबल (प्रातिपदिक) + तर (तद्धित) + भय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (प्रबलतरं भयम्)
भीमभेर्यःterrible kettle-drums
भीमभेर्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभीम (प्रातिपदिक) + भेरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (भीमाः भेर्यः)
निजघ्नुःthey struck/beat
निजघ्नुः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-हन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); “having heard”
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (there)
आसनस्थःseated
आसनस्थः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootआसन (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (आसने स्थितः)
परिजननिवहःthe multitude of attendants
परिजननिवहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपरिजन (प्रातिपदिक) + निवह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (परिजनानां निवहः)
वापशोभाम्the beauty of the pond
वापशोभाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवापी (प्रातिपदिक) + शोभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (वाप्याः शोभा)
शुभस्यof the auspicious (one/place)
शुभस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (context: “of the auspicious [place/thing]”)
Speaker

Narrative voice (contextual Purāṇic narration; specific speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A celestial scene: goddesses arriving in Svarga, reporting to Indra’s queens; devas rejoicing; fear cast off; massive war-drums (bheṛīs) being struck. In the foreground or side, a shining sacred pond (vāpi/kuṇḍa) reflecting the assembly’s splendor; a seated figure observes the uproar and the auspicious scene.

Characters & Entities
I
Indra (Tridaśapati)
D
Devyāḥ (Goddesses)
D
Daitya (demon)
N
Nirjarāḥ (devas/immortals)

FAQs

Fear is dispelled when divine protection and righteous victory are remembered; joy and auspiciousness arise in the wake of dharma’s triumph.

The verse hints at a sacred locale through the mention of an auspicious pond (vāpa), but the exact tīrtha name is not stated in this single shloka and must be inferred from surrounding verses in Adhyāya 15.

No direct ritual is prescribed here; it is primarily a narrative transition emphasizing divine celebration and auspicious sacred setting.

←Previous Verse
Next Verse→