Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

ततः संकोचयामास तज्जालं पापनायकः । जालस्थांस्तु तदा जीवानुपाहृत्य मुमोच ह

Transliteration

tataḥ saṃkocayāmāsa tajjālaṃ pāpanāyakaḥ | jālasthāṃstu tadā jīvānupāhṛtya mumoca ha

Translation

ثم شدّ زعيمُ أهل الإثم تلك الشبكةَ إحكامًا؛ وبعد أن أخذ الكائنات العالقة فيها، أطلق (الشبكة) مرةً أخرى.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः (thereupon/then)

• संकोचयामास: drew in/contracted
• संकोचयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + कुच् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लिट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त = संकोचयति (caused to contract)

• तत्: that
• तत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; सर्वनाम

• जालम्: net
• जालम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• पापनायकः: the sinful leader (villain)
• पापनायकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाप + नायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; तत्पुरुषः (पापानां नायकः/leader in sin)

• जालस्थान्: those in the net
• जालस्थान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जाल + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन; विशेषण (जीवान्); क्त/स्थ-प्रत्ययान्त (स्थ = standing/being); तत्पुरुषः (जाले स्थिताः)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अवधारणार्थक-निपात (but/indeed)

• तदा: at that time
• तदा: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (at that time)

• जीवान्: living creatures
• जीवान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन

• उपाहृत्य: having brought (together)
• उपाहृत्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + आ + हृ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यबन्त-अव्ययकृदन्त (gerund); उप+आ+हृ; पूर्वकालिकक्रिया (having brought/collected)

• मुमोच: released/let go
• मुमोच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लिट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed (narrative)
• ह: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्मरण/वृत्तान्तसूचक-निपात (narrative particle)

Speaker

Unspecified narrator

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The sinner tightens the net, removes the trapped creatures, and releases the net again—suggesting systematic predation.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text underscores the moral weight of harming living beings, especially in landscapes associated with sacred travel and dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in the verse; it continues a moralizing episode within the broader tīrtha narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.