Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे कन्या सा जाबालिसमुद्भवा । स च चित्रांगदस्तत्र गत्वा प्रोवाच सादरम्

Transliteration

etasminnaṃtare kanyā sā jābālisamudbhavā | sa ca citrāṃgadastatra gatvā provāca sādaram

Translation

وفي تلك الأثناء ظهرت تلك الفتاة—المولودة من جابالي—. ومضى تشترانغادا إلى هناك وتكلّم بخشوعٍ وإجلال.

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम

• अन्तरे: in the interval
• अन्तरे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन

• कन्या: a maiden
• कन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• जाबालिसमुद्भवा: born of Jābāli
• जाबालिसमुद्भवा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जाबालि + समुद्भवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (born from Jābāli)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• चित्राङ्गदः: Citrāṅgada
• चित्राङ्गदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चित्राङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (one whose aṅgada/armlet is variegated; proper name)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु) → गत्वा (कृदन्त)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगः; क्त्वान्त (absolutive/gerund) — ‘having gone’

• प्रोवाच: said
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-उच्/वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सादरम्: respectfully
• सादरम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स + आदर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (with respect/earnestly)

Speaker

Narrator (contextually Sūta in Purāṇic frame; not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A maiden of notable, ascetic-linked lineage appears; Citraṅgada approaches with folded hands and respectful posture, beginning a pivotal conversation in the sacred precinct.

Characters & Entities

• Jābāli
• Citraṅgada
• Maiden (kanyā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives model reverent conduct—approaching sacred beings and situations with sādara (respect).

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The broader chapter is a tīrtha-glorification, but this transition verse does not specify the location by name.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces characters and signals the start of a respectful address.