Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 135

Devanagari script

कन्योवाच । तस्य चिंतामणिर्हस्ते तस्य कल्पद्रुमो गृहे । कुबेरः किंकरस्तस्य यस्य स्यात्कामिनी गृहे

Transliteration

kanyovāca | tasya ciṃtāmaṇirhaste tasya kalpadrumo gṛhe | kuberaḥ kiṃkarastasya yasya syātkāminī gṛhe

Translation

قالت الفتاة: «لذلك الرجل تكون جوهرة تشينتاماني المُحقِّقة للأماني في يده، وتقوم شجرة كالبدرُما المُعطية للمراد في بيته، ويصير كوبيرا خادمًا له—ذلك الذي في داره امرأةٌ محبوبة».

Word by Word

• कन्या: the maiden
• कन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• तस्य: of him/for him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• चिन्तामणिः: the Cintāmaṇi gem
• चिन्तामणिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चिन्ता (प्रातिपदिक) + मणि (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (determinative: “wish-fulfilling gem”), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• हस्ते: in (his) hand
• हस्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• तस्य: of him/for him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• कल्पद्रुमः: the Kalpadruma tree
• कल्पद्रुमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक) + द्रुम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (determinative: “wish-granting tree”), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गृहे: in (his) house
• गृहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• कुबेरः: Kubera
• कुबेरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुबेर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• किंकरः: servant
• किंकरः: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate nominative)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative)

• स्यात्: would be / may be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• कामिनी: a beloved woman
• कामिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Kanyā (Maiden)

Skanda Dialogue

Listener: Muni

Visual Art Cues

Scene: A maiden speaks confidently, gesturing toward symbolic treasures: cintāmaṇi in hand, kalpavṛkṣa in the courtyard, Kubera standing as attendant—allegories of prosperity arising from a harmonious home.

Characters & Entities

• Kubera
• Cintāmaṇi
• Kalpadruma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A harmonious household is portrayed as a source of prosperity and auspiciousness, likened to mythic wish-fulfilling treasures.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it is a thematic teaching within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya dialogue.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it conveys a value statement about household auspiciousness.