Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

चतुर्हस्तं महाकायं लंबोदरसमन्वितम् । सुकौतुककरं तेषां सर्वेषां च दिवौकसाम्

Transliteration

caturhastaṃ mahākāyaṃ laṃbodarasamanvitam | sukautukakaraṃ teṣāṃ sarveṣāṃ ca divaukasām

Translation

وكان ذا أربعِ أيدٍ، عظيمَ الجسد، ذا بطنٍ متدلٍّ، فأثار دهشةً عظيمةً في الجميع—سكانِ السماء من الديوات.

Word by Word

• चतुःहस्तम्: four-handed
• चतुःहस्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (संख्यापूर्वपदः) ‘चतुरः हस्ताः यस्य’ इति; English: Neuter, Accusative singular, tatpurusha compound

• महाकायम्: great-bodied, huge
• महाकायम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + काय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय ‘महान् कायः’ इति; English: Neuter, Accusative singular

• लम्बोदरसमन्वितम्: endowed with a pot-belly
• लम्बोदरसमन्वितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: लम्ब (प्रातिपदिक) + उदर (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त, सम्+अन्वि/अन्वि धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘समन्वित’ = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) ‘युक्त/सम्पन्न’; समासः—तत्पुरुष ‘लम्बोदरैः समन्वितः’; English: Neuter, Accusative singular, past participle used adjectivally

• सुकौतुककरम्: causing good/pleasant wonder
• सुकौतुककरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + कौतुक (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष ‘सुकौतुकं करोति’ इति (उपपद-तत्पुरुष); English: Neuter, Accusative singular

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; English: Genitive plural pronoun

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; English: Genitive plural

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• दिवौकसाम्: of the gods (heaven-dwellers)
• दिवौकसाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष ‘दिवि ओकः येषाम्’ = देवाः; English: Genitive plural, ‘of the dwellers in heaven’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator)

Visual Art Cues

Scene: A colossal four-armed, pot-bellied divine being appears before astonished devas; the atmosphere is luminous, with celestial onlookers forming a semicircle of wonder.

Characters & Entities

• Divaukas (devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine manifestations may appear extraordinary; their form signals function—power to regulate, protect, or obstruct according to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha-name appears in this descriptive verse; it supports the tīrthamāhātmya narrative flow.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.