Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4
Devanagari script
कदाचिद्रक्षतस्तस्य पशूंस्तान्वनभूमिषु । पशुरेको विनिष्क्रांतः स्वयूथात्तृणलोभतः
Transliteration
kadācidrakṣatastasya paśūṃstānvanabhūmiṣu | paśureko viniṣkrāṃtaḥ svayūthāttṛṇalobhataḥ
Translation
وذات مرة، وهو يحرس تلك الدواب في نواحي الغابة، خرجت دابةٌ واحدة من قطيعها، إذ أغراها الطمعُ في العشب.
Word by Word
कदाचित्once / at some time
कदाचित्:
Kriya-Visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
रक्षतःof him (while) guarding
रक्षतः:
Karta (Agent in participial clause/कर्ता)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु) → रक्षत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘तस्य’ इत्यनेन सह—‘while he was guarding’ अर्थे
तस्यof him
तस्य:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
पशून्animals/cattle
पशून्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
तान्those
तान्:
Visheshana (Determiner/विशेषण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणवत् (निर्देशक)
वनभूमिषुin forest-grounds
वनभूमिषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन-भूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (वनस्य भूमिः)
पशुःan animal
पशुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
एकःone
एकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक-विशेषणम्
विनिष्क्रांतःwent out / strayed out
विनिष्क्रांतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+निस्+क्रम् (धातु) → विनिष्क्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः—‘went out’
स्वयूथात्from its own herd
स्वयूथात्:
Apadana (Separation/अपादान)
TypeNoun
Rootस्व-यूथ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (स्वं यूथम्)
तृणलोभतःout of greed for grass
तृणलोभतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootतृण-लोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु/कारण), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तृणस्य लोभः)
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced; not explicit in snippet)
FAQs
Small lapses driven by desire can lead to larger trouble; vigilance is part of one’s dharma in entrusted duties.
This verse continues the introductory episode; the tīrtha itself is not specified in the verse.
None; it narrates the cause of the missing animal.