Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 24

Devanagari script

तथाऽत्रास्ति शुभं कुण्डं वासिष्ठं पुत्रजन्मदम् । यत्र स्नाता ऋतौ नारी सद्यो गर्भवती भवेत् । अमोघरेताः कांता च स्नानादत्र प्रजायते

Transliteration

tathā'trāsti śubhaṃ kuṇḍaṃ vāsiṣṭhaṃ putrajanmadam | yatra snātā ṛtau nārī sadyo garbhavatī bhavet | amogharetāḥ kāṃtā ca snānādatra prajāyate

Translation

وفوق ذلك، هنا حوضٌ مباركٌ طيّبُ الطالع يُدعى «فاسِشْتَه كُونْدَ» (Vāsiṣṭha Kuṇḍa)، واهبُ ولادةِ البنين. فالمرأة إذا اغتسلت فيه في أوانها صارت حاملاً من ساعتها؛ وبالاغتسال هنا يُنال أيضًا زوجٌ محبوبٌ ذو مَنِيٍّ لا يُخْلِف.

Word by Word

• तथा: thus/also
• तथा: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (agreeing with कुण्डम्)

• कुण्डम्: pond/sacred pool
• कुण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वासिष्ठम्: of Vasiṣṭha
• वासिष्ठम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वासिष्ठ (प्रातिपदिक; वसिष्ठ-सम्बन्धी)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (agreeing with कुण्डम्)

• पुत्रजन्मदम्: granting the birth of a son
• पुत्रजन्मदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + जन्म (प्रातिपदिक) + द (√दा धातु, क-प्रत्यय/प्रातिपदिक ‘giver’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (putra-janma-da = giver of son-birth)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-अव्यय (relative adverb ‘where’)

• स्नाता: having bathed
• स्नाता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ऋतौ: in the (proper) season
• ऋतौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• नारी: a woman
• नारी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb)

• गर्भवती: pregnant
• गर्भवती: Visheshya (Predicate complement/विशेष्य)
• Type: Adjective
• Root: गर्भवत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• अमोघरेताः: with unfailing seed (potent)
• अमोघरेताः: Visheshya (Predicate complement/विशेष्य)
• Type: Adjective
• Root: अमोघ (प्रातिपदिक) + रेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (amogha-retāḥ = one whose semen is unfailing)

• कान्ता: a beloved woman
• कान्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कान्ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• स्नानात्: from bathing
• स्नानात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• प्रजायते: is born/comes to be
• प्रजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

Speaker

Unspecified narrator within Tīrthamāhātmya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vāsiṣṭha Kuṇḍa

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: The Vāsiṣṭha Kuṇḍa shines with lotus and clear water; a woman performs ṛtusnāna with attendants holding cloth and lamps; a subtle aura indicates immediate conception; Vasiṣṭha’s presence is suggested via a sage’s emblem or a small hermitage nearby.

Characters & Entities

• Vāsiṣṭha Kuṇḍa
• Vasiṣṭha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is presented as compassionate: tīrthas support household dharma by granting progeny and strengthening marital welfare through merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vāsiṣṭha Kuṇḍa, an auspicious sacred tank associated with Vasiṣṭha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) in Vāsiṣṭha Kuṇḍa at the proper ṛtu (appropriate season/period) is prescribed for putra-prāpti.