Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

पूजार्थं चापि वृत्त्यर्थं भोगार्थं च विशेषतः । तस्माद्युष्माभिरेवास्य पूजा कार्या प्रयत्नतः । रथयात्रा विशेषेण दयां कृत्वा ममोपरि

Transliteration

pūjārthaṃ cāpi vṛttyarthaṃ bhogārthaṃ ca viśeṣataḥ | tasmādyuṣmābhirevāsya pūjā kāryā prayatnataḥ | rathayātrā viśeṣeṇa dayāṃ kṛtvā mamopari

Translation

«لأجل العبادة، ولأجل المعاش، ولا سيّما لأجل البركة والرخاء الطقسي، لذلك ينبغي لكم أنتم أنفسكم أن تؤدّوا عبادته باجتهاد—وخاصة مسيرة العربة (رثا-ياترا)—مُظهرين الرحمة نحوي.»

Word by Word

• पूजा-अर्थम्: for worship
• पूजा-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: पूजा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः; द्वितीया-एकवचनरूपेण ‘-अर्थम्’ (for the sake of)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (also/even)

• वृत्ति-अर्थम्: for livelihood
• वृत्ति-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: वृत्ति (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; ‘वृत्त्यर्थम्’ = for livelihood/maintenance

• भोग-अर्थम्: for enjoyment
• भोग-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: भोग (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; ‘for enjoyment/benefit’

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• विशेषतः: especially
• विशेषतः: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेषतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (especially)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु-अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; हेत्वर्थे ‘therefore/from that reason’

• युष्माभिः: by you (all)
• युष्माभिः: Kartr (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; सर्वनाम

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात (emphasis/only)

• अस्य: of this (liṅga)/his
• अस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम्/एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम (of this/of him)

• पूजा: worship
• पूजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• कार्या: should be done
• कार्या: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृ-धातोः यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘to be done/should be done’ (पूजा कार्या)

• प्रयत्नतः: with effort
• प्रयत्नतः: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रयत्नतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb) = ‘with effort/diligently’

• रथ-यात्रा: chariot procession
• रथ-यात्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः षष्ठी/तत्पुरुषः (रथस्य यात्रा)

• विशेषेण: particularly
• विशेषेण: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः (especially/in particular)

• दयाम्: compassion
• दयाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• कृत्वा: having shown/done
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having done’

• मम: of me/my
• मम: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• उपरि: upon/towards (me)
• उपरि: Sampradana/Adhikarana (Target/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरि (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपसर्गार्थक/संबन्धबोधक (postposition) = ‘upon/towards’

Speaker

Unspecified (petitioner addressing brāhmaṇas, within Sūta’s narration-context)

Tirtha Mahatmya

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ

Visual Art Cues

Scene: A king earnestly requests brāhmaṇas to take up the liṅga’s worship for livelihood and prosperity, emphasizing a grand rathayātrā; the imagined scene expands to a chariot festival with devotees.

Characters & Entities

• Śiva (liṅga)
• Brāhmaṇas
• Rathayātrā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sustaining worship and festival-service is presented as both dharma and compassionate support for the sacred institution/community.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage is within Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya; the local liṅga-cult and its procession are highlighted without a clear site-name in the excerpt.

What ritualistic prescription is mentioned?

Regular pūjā with special emphasis on ratha-yātrā (chariot procession/festival) for the liṅga.