Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 53

Devanagari script

अथाश्वमेधात्संप्राप्यं गयाश्राद्धेन यत्फलम् । नीलसंज्ञगवोत्सर्गे तथात्रापि द्विजोत्तमाः

Transliteration

athāśvamedhātsaṃprāpyaṃ gayāśrāddhena yatphalam | nīlasaṃjñagavotsarge tathātrāpi dvijottamāḥ

Translation

يا أفضلَ ذوي الولادتين، إنّ الفضلَ الذي يُنال من قربانِ الأشفاميدها ومن إقامةِ الشِّرادها في غايا، يُنال كذلك هنا أيضًا بإطلاقِ البقرة المقدّسة المعروفة باسم «نِيلا» على وجه القُربة.

Word by Word

• अथ: then/now
• अथ: —
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• अश्वमेधात्: from the Aśvamedha (sacrifice)
• अश्वमेधात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अश्वमेध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; अपादान (source)

• संप्राप्यम्: obtainable/to be attained
• संप्राप्यम्: —
• Type: Adjective
• Root: सम्+प्राप् (धातु) → संप्राप्य (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि/भावे, क्तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘यत् फलम्’ इत्यस्य विशेषणम् (to be obtained)

• गयाश्राद्धेन: by the Gayā śrāddha
• गयाश्राद्धेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गया (प्रातिपदिक) + श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; करण; षष्ठी-तत्पुरुषः (गयायां श्राद्धम्)

• यत्: which
• यत्: —
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम, ‘फलम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• नीलसंज्ञगवोत्सर्गे: in the cow-release (rite) called ‘Nīla’
• नीलसंज्ञगवोत्सर्गे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक) + संज्ञा (प्रातिपदिक) + गो (प्रातिपदिक) + उत्सर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; अधिकरण; समासः—(नील-संज्ञा) कर्मधारयः, ततः ‘(नीलसंज्ञ)-गव-उत्सर्ग’ इति षष्ठी/तत्पुरुष-प्रायः (a cow-release named ‘Nīla’)

• तथा: likewise
• तथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (in the same way)

• अत्र: here
• अत्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

• अपि: also
• अपि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (also/even)

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोगः (addressing); कर्मधारयः (श्रेष्ठा द्विजाः)

Speaker

Sūta (contextual, continuing narration to the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śuklatīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / dvijottamas addressed

Visual Art Cues

Scene: At a radiant white tīrtha, a brāhmaṇa devotee ceremonially releases or gifts a cow (Nīlā) with garlands; priests witness; in the background, symbolic icons of Aśvamedha and Gayā-śrāddha appear as faint vignettes to show equivalence.

Characters & Entities

• Aśvamedha
• Gayā
• Śrāddha
• Nīlā (cow)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Great tīrthas can bestow immense merit through accessible dharmic acts like go-dāna, equating them with major Vedic rites.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse continues the local tīrtha-mahātmya in Nāgara Khaṇḍa (Adhyāya 123), praising the place where Nīlā-named cow-gift yields supreme fruit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Go-utsarga/go-dāna—ritually gifting or releasing a cow named “Nīlā” as a meritorious act.