Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 68

Devanagari script

तेषां मध्यस्थितश्चैकस्त्रिजातो ब्राह्मणाधमः । तेन तद्दूषितं द्रव्यं समग्रं होमसंभवम्

Transliteration

teṣāṃ madhyasthitaścaikastrijāto brāhmaṇādhamaḥ | tena taddūṣitaṃ dravyaṃ samagraṃ homasaṃbhavam

Translation

وفي وسطهم يقف واحدٌ—وهو «ثلاثيّ الميلاد» (مُدخَل في الطقس على غير وجهه)، أرذلُ من بين البراهمة. وبسببه تلوّثت جميعُ موادّ القربان الناشئة لإقامة الهَوما.

Word by Word

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम्

• मध्यस्थितः: standing in the middle
• मध्यस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मध्य + स्थित (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सप्तमी-तत्पुरुषः ‘मध्ये स्थितः’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• एकः: one
• एकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्रिजातः: of mixed/threefold birth
• त्रिजातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + जात (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगु/तत्पुरुषार्थः ‘त्रिषु जातः’/‘त्रिजातिः’ (of mixed/threefold birth)

• ब्राह्मणाधमः: a vile brahmin
• ब्राह्मणाधमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण + अधम (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (अधमः ब्राह्मणः)

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• दूषितम्: defiled
• दूषितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दूष् (धातु) → दूषित (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः

• द्रव्यम्: substance / material
• द्रव्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्रव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• समग्रम्: entire
• समग्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• होमसम्भवम्: arising from the homa
• होमसम्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: होम + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (होमस्य सम्भवम् = arising from the homa)

Speaker

Vahni (Agni)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ (Brahmins)

Visual Art Cues

Scene: Agni reveals a troubling figure among the sixteen—one marked as unworthy—standing amid the circle; the offerings and ladles appear shadowed/tainted, smoke turning dark to signify defilement.

Characters & Entities

• Homa
• Brāhmaṇas
• Trijāta (irregular initiate)
• Vahni (Agni)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual efficacy depends on purity of conduct and qualification; a single adharmic element can corrupt a collective rite.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is embedded in a tīrtha-māhātmya chapter but is primarily about ritual integrity, not a named site.

What ritualistic prescription is mentioned?

An implicit requirement: ensure qualified, pure participants and undefiled materials in homa; remove the contaminating agent.