Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 93
Devanagari script
निन्युस्तं भूपतिं दीनं वाष्पव्याकुललोचनम् । निश्वसंतं यथानागं तेजसा परिवर्जितम्
Transliteration
ninyustaṃ bhūpatiṃ dīnaṃ vāṣpavyākulalocanam | niśvasaṃtaṃ yathānāgaṃ tejasā parivarjitam
Translation
وساقوا ذلك الملك البائس، وعيناه مضطربتان بالدموع، يزفر زفير الفيل، وقد فارقه بهاؤه القديم.
Word by Word
निन्युःthey led
निन्युः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपदी
तम्him
तम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भूपतिम्the king
भूपतिम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दीनम्wretched, dejected
दीनम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भूपतिम् इति विशेषण
वाष्प-व्याकुल-लोचनम्with tear-troubled eyes
वाष्प-व्याकुल-लोचनम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootवाष्प (प्रातिपदिक) + व्याकुल (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘eyes agitated with tears’
निश्वसन्तम्sighing
निश्वसन्तम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootनि + श्वस् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भूपतिम् इति विशेषण
यथाlike
यथा:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (उपमा/तुलना) — ‘as/like’
नागम्an elephant
नागम्:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान
तेजसाby radiance, vigor
तेजसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
परिवर्जितम्deprived of
परिवर्जितम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपरि + वर्ज् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भूपतिम् इति विशेषण
Speaker
Sūta
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Śrīhāṭakeśvara-kṣetra
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: Audience of the māhātmya
Visual Art Cues
Scene: Attendants support and lead a king whose face is wet with tears; he sighs heavily like an elephant, his aura dimmed, moving slowly as if weighed down by grief.
Characters & Entities
S
SūtaA
Anarta-adhipati (king)FAQs
Worldly glory is fragile; intense attachment can strip one of ‘tejas’, urging reliance on dharma and inner steadiness.
The broader passage belongs to Śrīhāṭakeśvara-kṣetra māhātmya; this verse itself is descriptive narrative.
None.