Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

अष्टानामपि चैतेषां देवदेव त्रिलोचन । यद्यहं वल्लभा भक्ता तथा चित्तानुवर्तिनी

Transliteration

aṣṭānāmapi caiteṣāṃ devadeva trilocana | yadyahaṃ vallabhā bhaktā tathā cittānuvartinī

Translation

يا إلهَ الآلهة، يا ذا العيونِ الثلاث! إن كنتُ حقًّا حبيبتَك، عابدةً مخلصةً، وقلبي تابعًا لمشيئتك دائمًا، فبيّن لي من بين هذه الكشيترا الثمانية…

Word by Word

• अष्टानाम्: of the eight
• अष्टानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अष्टन् (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• अपि: also/even
• अपि: Samuccaya (Addition/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (also/even)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• एतेषाम्: of these
• एतेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• देवदेव: O God of gods
• देवदेव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां देवः)

• त्रिलोचन: O three-eyed one
• त्रिलोचन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः बहुव्रीहिः (‘one who has three eyes’)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक-निपात (conditional particle)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वल्लभा: beloved (consort)
• वल्लभा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वल्लभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भक्ता: devotee
• भक्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्त (कृदन्त; भज्-धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (devotee)

• तथा: thus/so
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb: ‘thus/so’)

• चित्तानुवर्तिनी: one who follows (your) mind/will
• चित्तानुवर्तिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चित्त (प्रातिपदिक) + अनुवर्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (चित्तस्य अनुवर्तिनी)

Speaker

Śrī Devī (Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aṣṭa-kṣetra (as the set under discussion)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devadeva Trilocana (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Devī speaks tenderly yet purposefully to the Three-eyed Lord, asserting her devotion and harmony with his mind, requesting the decisive teaching ‘among these eight’; the scene balances conjugal intimacy with spiritual instruction.

Characters & Entities

• Śrī Devī
• Devadeva (Śiva)
• Trilocana (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bhakti and intimate divine dialogue frame tīrtha-teaching: the highest guidance is sought through devotion and alignment with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sets up a comparison among the eight kṣetras; the explicit glorification of Hāṭakeśvara follows.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it is a devotional appeal that introduces the selection of the श्रेष्ठ (best) kṣetra.