Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

एतेष्वहं वरारोहे सर्वेष्वेव व्यवस्थितः । नाम्ना चान्येषु तीर्थेषु त्रिदशानां हितार्थतः

Transliteration

eteṣvahaṃ varārohe sarveṣveva vyavasthitaḥ | nāmnā cānyeṣu tīrtheṣu tridaśānāṃ hitārthataḥ

Translation

يا ذاتَ الحُسنِ والرِّقّة، إنّي لَأقيمُ حقًّا في جميعِ هذه التِّيرثات؛ وفي تيرثاتٍ أُخَر أيضًا أكونُ حاضرًا بأسماءٍ مخصوصة، ابتغاءَ خيرِ الآلهةِ ورفاهِهم.

Word by Word

• एतेषु: in these/among these
• एतेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), बहुवचन; सर्वनाम

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• वरारोहे: O noble-hipped one
• वरारोहे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वरारोहा (प्रातिपदिक; वर + आरोहा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (वरम् आरोहः/आरोहा यस्याः)

• सर्वेषु: in all
• सर्वेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (एतेषु/तीर्थेषु)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधारणार्थे (indeed/only)

• व्यवस्थितः: abiding/present
• व्यवस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि—‘स्थितः/निविष्टः’

• नाम्ना: by name
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• अन्येषु: in other
• अन्येषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (तीर्थेषु)

• तीर्थेषु: in sacred places
• तीर्थेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• त्रिदशानाम्: of the gods
• त्रिदशानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक; त्रि + दश)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; द्विगु-समास (त्रयः दश येषां—देवाः)

• हितार्थतः: for (their) benefit
• हितार्थतः: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: हितार्थतः (अव्यय; हित + अर्थ + तस्)
• Form: अव्यय (adverb), तसिल्-प्रत्ययान्त; अर्थे—हितार्थेन/हिताय (for the sake of welfare)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarva-tīrtha-adhivāsa (Śiva’s abiding in all tīrthas)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī (varārohā)

Visual Art Cues

Scene: A single luminous Śiva-form radiating into many localized liṅgas/temples, each labeled with a different name; devas receive blessings, indicating ‘tridaśānāṃ hitārtha’ (for the gods’ welfare).

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Devī (Varārohā)
• Tridaśa (the gods)
• Tīrthas (concept)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine is accessible through tīrthas and through nāma (sacred names), showing a theology of omnipresence expressed via sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site is singled out; the verse asserts Śiva’s establishment across all tīrthas, with distinct names in different locales.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied practice: remembering/using the appropriate divine name associated with each tīrtha.