Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

यस्तत्र दीपकं दद्यात्कार्तिके मासि च द्विजाः । न स पश्यति रौद्रांस्तान्नरकानेकविंशतिम् । न चांधो जायते क्वापि यत्रयत्र प्रजायते

Transliteration

yastatra dīpakaṃ dadyātkārtike māsi ca dvijāḥ | na sa paśyati raudrāṃstānnarakānekaviṃśatim | na cāṃdho jāyate kvāpi yatrayatra prajāyate

Translation

يا معشرَ ذوي الولادتين، مَن قدّم هناك سراجًا في شهر كارتِّيكا (Kārttika) لا يرى تلك الجحيمات الإحدى والعشرين المروّعة، وأينما وُلد من جديد لا يُولد أعمى قطّ.

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• दीपकम्: a lamp
• दीपकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दीपक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• दद्यात्: should give/offer
• दद्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (दा॒ दाने; धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• कार्तिके: in Kārttika
• कार्तिके: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन (मास-विशेषणरूपे)

• मासि: in the month
• मासि: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• द्विजाः: O twice-born (brāhmaṇas)
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोगः (vocative sense though form = nominative plural)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (पश् दर्शने; धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• रौद्रान्: terrible
• रौद्रान्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (नरकान्)

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम (refers to hells)

• नरकान्: hells
• नरकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन

• एक-विंशतिम्: twenty-one
• एक-विंशतिम्: Karma (Apposition to object/कर्म-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक) + विंशति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (एकविंशतिः = 21) संख्यावाचक

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• अन्धः: a blind (person)
• अन्धः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• जायते: is born/arises
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनीँ प्रादुर्भावे; धातु)
• Form: लट्-लकार, आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• क्वापि: anywhere
• क्वापि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय-समूह; अनिश्चित-देशवाचक (indefinite locative adverb: 'anywhere')

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्ध-देशवाचक (relative adverb: where)

• यत्र: wherever
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति (emphatic repetition: 'wherever')

• प्रजायते: is born (again)/is generated
• प्रजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √जन् (जनीँ प्रादुर्भावे; धातु)
• Form: लट्-लकार, आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Sūta (deduced from immediate narrative context in this adhyāya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarttīya-taḍāga (Kārttika dīpa-dāna sthāna)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Dvijāḥ / Ṛṣis (addressed as twice-born)

Visual Art Cues

Scene: Nightfall at the pond; rows of small lamps float or are placed on the bank; brāhmaṇas and devotees offer dīpas; the darkness recedes, symbolizing freedom from naraka; a motif of clear, luminous eyes signifying freedom from blindness.

Characters & Entities

• Kārttika
• Dīpa-dāna
• Naraka (hells)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A simple act of devotion—offering a lamp in Kārttika at a sanctified place—destroys severe demerit and grants protective blessings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The “there” indicates the chapter’s praised site: Ānarta Tīrtha / Ānartīya Taḍāga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dīpa-dāna (offering a lamp) at the tīrtha during the month of Kārttika.