Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 11
Devanagari script
मनसा दूयमानेन शंन लेभे पितामहः । ज्ञात्वा सर्वं प्रयत्नेन दुष्कृतं तस्य पापिनः
Transliteration
manasā dūyamānena śaṃna lebhe pitāmahaḥ | jñātvā sarvaṃ prayatnena duṣkṛtaṃ tasya pāpinaḥ
Translation
ولمّا كان ذهنُه يحترقُ بالضيق، لم يجد الجدّ الأكبر (براهما) سكينةً؛ إذ قد عَلِمَ بيقينٍ وبتمام الجهد كلَّ الفعلِ الآثم لذلك الخاطئ (داكشا).
Word by Word
मनसाby/with the mind
मनसा:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
दूयमानेनbeing pained/afflicted
दूयमानेन:
Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदूय् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषणम् (मनसा इति)
शंwell-being, auspiciousness
शं:
Sambandha/Prayojana (Benedictive particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootशम् (प्रातिपदिक/अव्ययप्रयोग)
Formअव्यय; मंगलार्थक-निपात (benedictive particle)
नnot
न:
Pratiṣedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation particle)
लेभेobtained, found
लेभे:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
पितामहःPitāmaha (Brahmā)
पितामहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootज्ञा (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
प्रयत्नेनwith effort
प्रयत्नेन:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
दुष्कृतम्evil deed, wrongdoing
दुष्कृतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदुष्कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; (पापकर्म)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
पापिनःof the sinner
पापिनः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपापिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kailāsa (narrative pivot)
Type: peak
Visual Art Cues
Scene: Brahmā, troubled and sleepless, realizes Dakṣa’s grievous offense; the cosmic atmosphere is heavy, as if the worlds await Śiva’s response.
Characters & Entities
B
Brahmā (Pitāmaha)D
Dakṣa (implied)FAQs
Adharma disturbs not only the doer but the whole moral order; knowledge of wrongdoing compels corrective action.
No specific terrestrial site is praised in this verse.
None.