Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ईश्वरं शरणं व्रऐजा । एवं ब्रुवति गोविन्द आगतः सैन्यसागरः । वीरभद्रेण सदृशो ददृशुस्तं तदा सुराः

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena īśvaraṃ śaraṇaṃ vraaijā | evaṃ bruvati govinda āgataḥ sainyasāgaraḥ | vīrabhadreṇa sadṛśo dadṛśustaṃ tadā surāḥ

Translation

فلذلك، وبكلِّ جهدٍ، الجؤوا إلى الإيشڤرا (Īśvara) ملاذًا. وبينما كان غوڤيندا يقول ذلك، أقبل جيشٌ عظيم كالبحر؛ فحينئذٍ رأى الآلهةُ من يشبه ڤيرابهادرا (Vīrabhadra).

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इत्यव्ययप्रयोगः (ablatival adverb) — हेतौ/तस्मादर्थे

• सर्व-प्रयत्नेन: with all effort
• सर्व-प्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• ईश्वरम्: the Lord
• ईश्वरम्: Gati/Karma (Goal/object/गति-कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/गति), एकवचन

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karma (Object complement/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म; द्वितीयाद्वितीयासमानाधिकरण), एकवचन

• व्रज: go/seek
• व्रज: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्यय (adverb of manner)

• ब्रुवति: while (he) was speaking
• ब्रुवति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमा-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; सति-सप्तमीभावे (locative absolute sense)

• गोविन्दे: when Govinda (was speaking)
• गोविन्दे: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गोविन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• आगतः: came/arrived
• आगतः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)

• सैन्य-सागरः: ocean-like army (vast host)
• सैन्य-सागरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक) + सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• वीरभद्रेण: with Vīrabhadra (as comparison)
• वीरभद्रेण: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: वीरभद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (उपमान/करण), एकवचन

• सदृशः: similar
• सदृशः: Karta-predicative (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (सैन्यसागरः)

• ददृशुः: saw
• ददृशुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• तम्: him/that one
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (temporal adverb)

• सुराः: the gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन

Speaker

Mahāviṣṇu (Govinda) for the exhortation; Lomaśa as narrative voice for the scene

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedārakṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: As Viṣṇu urges refuge in Īśvara, the horizon fills with an ocean-like army; devas behold a formidable being resembling Vīrabhadra—portent of Shaiva wrath and dharma-restoration.

Characters & Entities

• Īśvara
• Govinda
• Sura (gods)
• Vīrabhadra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest protection is Īśvara-śaraṇāgati (taking refuge in the Lord), especially amid upheaval and conflict.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra Khaṇḍa narrative backdrop relates to Kedārakṣetra; this verse focuses on the unfolding divine event rather than a tīrtha-benefit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a ritual, but a spiritual injunction: seek the Lord as refuge (śaraṇaṃ vraja).