Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 151

Devanagari script

पद्मासने चोपविष्टो महेशो योगवित्तमः । केवलं चात्मनात्मानं दध्यौ मीलितलोचनः

Transliteration

padmāsane copaviṣṭo maheśo yogavittamaḥ | kevalaṃ cātmanātmānaṃ dadhyau mīlitalocanaḥ

Translation

جلس مهيشا (Maheśa) في وضع اللوتس (padmāsana)، وهو أسمى العارفين باليوغا؛ فأغمض عينيه وتأمّل الذات بالذات وحدها، مستغرقًا في المشاهدة الباطنية.

Word by Word

• पद्मासने: in the lotus-seat posture
• पद्मासने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद्म + आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पद्मस्य आसनम्)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय

• उपविष्टः: seated
• उपविष्टः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + विश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘seated’

• महेशः: Maheśa
• महेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• योगवित्तमः: best knower of yoga
• योगवित्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: योग + वित्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (योगस्य वित्तमः = योगविदां तमः/श्रेष्ठः) विशेषण (महेशः)

• केवलम्: only/solely
• केवलम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-रूपेण अव्यय (adverbial accusative)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय

• आत्मना: by/with the self
• आत्मना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• आत्मानम्: the self
• आत्मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दध्यौ: meditated
• दध्यौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मीलितलोचनः: with closed eyes
• मीलितलोचनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मीलित + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (मीलिते लोचने यस्य सः) विशेषण (महेशः)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddhavaṭa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva seated in padmāsana on the jeweled seat, eyes closed, utterly still; the banyan and forest fade into a quiet aura of inward light.

Characters & Entities

• Maheśa
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True yoga culminates in inward absorption where the Self contemplates the Self—pure, undistracted samādhi.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting belongs to Kedārakhaṇḍa, traditionally connected with Kedāra/Kedārnātha and the Himalayan Śaiva sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed here; the verse highlights meditative discipline (dhyāna) and yogic posture.