Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

एवं समाश्वास्य तदा मनस्वी तान्पर्वतान्देवगणैः समेतान् । प्रणम्य शंभुं मनसा हरिप्रियः स्वां मातरं चैव नतः कुमारः

Transliteration

evaṃ samāśvāsya tadā manasvī tānparvatāndevagaṇaiḥ sametān | praṇamya śaṃbhuṃ manasā haripriyaḥ svāṃ mātaraṃ caiva nataḥ kumāraḥ

Translation

وهكذا، بعدما طمأن تلك الجبال المجتمعة مع جموع الآلهة، انحنى كُمارا الثابت العزم—حبيب هَري—بقلبه لِشَمبهو (شِيفا)، وانحنى أيضًا لأمّه نفسها.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (thus/in this manner)

• समाश्वास्य: having consoled
• समाश्वास्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + आ + √श्वस् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय

• मनस्वी: the resolute-minded one
• मनस्वी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कुमारः)

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• पर्वतान्: mountains
• पर्वतान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• देवगणैः: with the hosts of gods
• देवगणैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देव + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां गणाः)

• समेतान्: assembled/come together
• समेतान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + इत (कृदन्त; √इ (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (पर्वतान्)

• प्रणम्य: having bowed to
• प्रणम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + √नम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• शंभुम्: Śambhu (Śiva)
• शंभुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मनसा: with (his) mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• हरिप्रियः: Hari’s beloved (Kumāra)
• हरिप्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हरेः प्रियः) उपाधिरूपेण (कुमारः)

• स्वाम्: his own
• स्वाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (मातरम्)

• मातरम्: mother
• मातरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय

• एव: indeed/also
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय

• नतः: bowed down
• नतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √नम् (धातु) → नत (कृदन्त; क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (कुमारः)

• कुमारः: Kumāra
• कुमारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (contextually Sūta/Lomaharṣaṇa addressing sages in Māheśvarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Kumāra, resolute after reassuring all, closes his eyes in inward prostration to Śiva; then bows to Pārvatī; devas and mountains stand respectfully, the atmosphere turning quiet and sacred.

Characters & Entities

• Kumāra
• Śambhu (Śiva)
• Hari (Viṣṇu)
• Mother (Pārvatī)
• Deva-gaṇas
• Mountains

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True heroism is rooted in reverence—victory is preceded by humility toward Śiva and devotion to one’s mother.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra-kṣetra is the broader sacred geography implied by the Kedārakhaṇḍa setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse models inner prostration (mānasa-praṇāma) and devotional conduct.