Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 161

Devanagari script

तपसा तेन महता तप्तमासीच्चराचरम् । तदा सुरासुराः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः

Transliteration

tapasā tena mahatā taptamāsīccarācaram | tadā surāsurāḥ sarve brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatāḥ

Translation

وبتلك الزهادة العظيمة احترق كلّ ما يتحرّك وما يسكن كأنه لُفِح بالنار. عندئذٍ مضى جميع الدِّيفات والآسورات معًا إلى براهما يلتمسون الملجأ.

Word by Word

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• तेन: by that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• महता: great
• महता: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्; विशेषणम्

• तप्तम्: was scorched/afflicted
• तप्तम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तप्त (तप्-धातु; कृदन्त/क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः कर्मणि (heated/afflicted)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• चराचरम्: the moving and the unmoving (all beings)
• चराचरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चराचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; द्वन्द्व-समासः: चर + अचर (moving + unmoving)

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-अव्ययम्

• सुरासुराः: gods and demons
• सुरासुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्; द्वन्द्व-समासः (देवाः च असुराः च)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्; विशेषणम्

• ब्रह्माणम्: Brahmā
• ब्रह्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• शरणम्: as refuge
• शरणम्: Gati/Karma (Goal as object/गति-कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; गत्यर्थक-क्रियायाः द्वितीया (as goal)

• गताः: went/approached
• गताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गत (गम्-धातु; कृदन्त/क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (gone; used predicatively)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Austere Girijā’s tapas radiates as a blazing, invisible heat; forests and beings appear scorched; devas and asuras, anxious and humbled, move together toward Brahmā’s abode.

Characters & Entities

• Pārvatī (implied)
• Devas
• Asuras
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tapas is not merely personal—it has cosmic consequence; spiritual power demands responsibility and divine guidance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedārakhaṇḍa Himalayan arena is implied as a place where austerities become world-affecting, elevating the region’s mahātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the intensity and effects of tapas, prompting divine consultation.