Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

दीक्षायुक्तस्तदा दक्षः कृतकौतुकमंगलः । भार्यया सहितो विप्रैः कृतस्वत्ययनो भृशम्

Transliteration

dīkṣāyuktastadā dakṣaḥ kṛtakautukamaṃgalaḥ | bhāryayā sahito vipraiḥ kṛtasvatyayano bhṛśam

Translation

ثم إنّ دكشا، وقد تهيّأ بالديكشا (dīkṣā) على وجهها وأتمّ طقوس البِشارة والتمهيد، ومعه زوجته، نال تكريماً عظيماً من البراهمة الذين أسبغوا عليه بركات السلامة والحماية.

Word by Word

• दीक्षायुक्तः: endowed with initiation (dīkṣā)
• दीक्षायुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दीक्षा (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त, √युज् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; दीक्षया युक्तः (तृतीया-तत्पुरुष)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• कृतकौतुकमंगलः: having performed the auspicious rites/ceremonies
• कृतकौतुकमंगलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त, √कृ धातु) + कौतुक (प्रातिपदिक) + मङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (कौतुकं च मङ्गलं च) कृतम् यस्य (समासार्थे बहुव्रीहिसदृशार्थः, रूपतः तत्पुरुष-समाससमाहार)

• भार्यया: with (his) wife
• भार्यया: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सहितः: accompanied
• सहितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सहित (कृदन्त, √सह् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'सह' अर्थे क्त-प्रत्ययान्त

• विप्रैः: with the brāhmaṇas
• विप्रैः: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• कृतस्वत्ययनः: having performed the svastyayana rite
• कृतस्वत्ययनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त, √कृ) + स्वत्ययन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; स्वत्ययनं कृतम् यस्य

• भृशम्: greatly, exceedingly
• भृशम्: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: परिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (adverb of degree)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual attribution within Māheśvara Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedārakṣetra (contextual frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa, freshly consecrated, stands in a decorated yajña-maṇḍapa with auspicious threads and tokens; his wife beside him; brāhmaṇas extend hands in blessing amid ritual vessels and banners.

Characters & Entities

• Dakṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A rite becomes ‘auspicious’ through dīkṣā, proper preliminaries, and the blessings of the learned—outer order mirrors inner readiness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative remains anchored in the Kanakhala tīrtha setting within Kedāra Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dīkṣā (ritual consecration), maṅgala preliminaries, and svastyayana (protective benedictions) by brāhmaṇas.