Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 25

Devanagari script

अदितिरुवाच । नमोनमः कारणकारणाय ते विश्वात्मने विश्वसृजे चिदात्मने । वरेण्यरूपाय परावरात्मने ह्यकुंठबोधाय नमोनमस्ते

Transliteration

aditiruvāca | namonamaḥ kāraṇakāraṇāya te viśvātmane viśvasṛje cidātmane | vareṇyarūpāya parāvarātmane hyakuṃṭhabodhāya namonamaste

Translation

قالت أديتي: السجودُ السجودُ لكَ—يا عِلّةَ العِلَل، يا روحَ الكون وخالقَ الكون، يا الذاتَ الواعية. لكَ، يا صاحبَ الصورةِ الأجدرِ بالعبادة، يا ذاتًا عليا ودنيا معًا (متعاليًا وحاضرًا في كلّ شيء)، يا من لا يُحجَبُ علمُه—السجودُ لكَ مرارًا وتكرارًا.

Word by Word

• अदितिः: Aditi
• अदितिः: Karta (Speaker)
• Type: Noun
• Root: अदिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg perfect)

• नमः: salutation
• नमः: Karma (Act of salutation; implicit)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विसर्गान्त रूप; नमस्कारवाचक (salutation)

• नमः: salutation
• नमः: Karma (Act of salutation; implicit)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (emphatic repetition)

• कारणकारणाय: to the cause of causes
• कारणकारणाय: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: कारण + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (Dative singular); कर्मधारय (कारणं कारणम्)

• ते: to you
• ते: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी/षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Dative/Genitive singular); अत्र चतुर्थी (to you)

• विश्वात्मने: to the soul of the universe
• विश्वात्मने: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: विश्व + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विश्वस्य आत्मा)

• विश्वसृजे: to the creator of the universe
• विश्वसृजे: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: विश्व + सृज् (धातु) + क्विप्/अच् → सृज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विश्वं सृजति) कर्तरि कृदन्त (creator)

• चिदात्मने: to the consciousness-self
• चिदात्मने: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: चित् (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चितः आत्मा / चैतन्यस्वरूपः)

• वरेण्यरूपाय: to the one of most excellent form
• वरेण्यरूपाय: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: वरेण्य (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष (वरेण्यं रूपं यस्य)

• परावरात्मने: to the self of the higher and the lower (transcendent & immanent)
• परावरात्मने: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: पर + अवर + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व (पर+अवर) पूर्वपद, तत्पुरुष-सम्बन्ध (परावरयोः आत्मा)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (indeed/for)

• अकुण्ठबोधाय: to the one of unobstructed knowledge
• अकुण्ठबोधाय: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: अकुण्ठ (प्रातिपदिक) + बोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (अकुण्ठः बोधः यस्य/अकुण्ठबोधः)

• नमः: salutation
• नमः: Karma (Act of salutation; implicit)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; नमस्कारवाचक

• नमः: salutation
• नमः: Karma (Act of salutation; implicit)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति

• ते: to you
• ते: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी/षष्ठी विभक्ति, एकवचन; अत्र चतुर्थी (to you)

Speaker

Aditi

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Aditi recites a profound hymn with folded hands, eyes steady; Janārdana stands radiant yet gentle; the scene conveys both intimacy and cosmic vastness—subtle universe motifs behind the deity.

Characters & Entities

• Aditi
• Viṣṇu (implied as addressed)
• Kāraṇa-kāraṇa
• Viśvasṛj

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion matures into insight: the Lord is praised as both cosmic creator and inner consciousness, beyond limitation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The hymn occurs within Kedārakhaṇḍa’s sacred narrative, but the verse itself is theological praise rather than site-description.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stuti (recitation of praise) as part of worship; the verse models a devotional hymn addressed to Viṣṇu.