Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 68
Devanagari script
हंसगद्गदसंभाषा मत्तमातंगगामिनी । विस्तीर्णजघना मध्ये क्षामा दीर्घशिरोरुहा
Transliteration
haṃsagadgadasaṃbhāṣā mattamātaṃgagāminī | vistīrṇajaghanā madhye kṣāmā dīrghaśiroruhā
Translation
وكان كلامها رقيقًا مرتجفًا كصوت البجعة، ومشيتها كمشية فيلةٍ أنثى سكرى. عريضة الوركين، دقيقة الخصر، ذات شعرٍ طويل منسدل.
Word by Word
हंसगद्गदसंभाषाspeaking with a swan-like, sweet-stammering voice
हंसगद्गदसंभाषा:
Visheshana
TypeAdjective
Rootहंस + गद्गद + संभाषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
मत्तमातंगगामिनीwalking like an intoxicated elephant
मत्तमातंगगामिनी:
Visheshana
TypeAdjective
Rootमत्त + मातंग + गामिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
विस्तीर्णजघनाbroad-hipped
विस्तीर्णजघना:
Visheshana
TypeAdjective
Rootविस्तीर्ण (कृदन्त/भूतकृदन्त from स्तॄ/स्तृ ‘to spread’ or स्तीर्ण) + जघन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
मध्येin the middle/waist
मध्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; अधिकरणे (in/at)
क्षामाslim, delicate
क्षामा:
Visheshana
TypeAdjective
Rootक्षामा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
दीर्घशिरोरुहाlong-haired
दीर्घशिरोरुहा:
Visheshana
TypeAdjective
Rootदीर्घ + शिरोरुह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: The maiden walks with a slow, swaying, elephant-like gait; her long hair flows; her speech is imagined as soft, slightly trembling; the scene emphasizes movement—steps, hair, and the listener’s captivated attention.
FAQs
By vividly portraying allure, the text prepares the listener to value self-mastery and dharma amid sensory attractions.
No named sacred site appears in this verse.
None.