Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 47

तस्य तन्निष्फलं सर्वमित्युक्तं पाल्यमेव मे । तस्मात्प्रपूजयेन्नित्यं वटस्थां वटयक्षिणीम् । पुष्पैर्धूपैस्तु नैवेद्यैर्मंत्रेणानेन भक्तितः

tasya tanniṣphalaṃ sarvamityuktaṃ pālyameva me | tasmātprapūjayennityaṃ vaṭasthāṃ vaṭayakṣiṇīm | puṣpairdhūpaistu naivedyairmaṃtreṇānena bhaktitaḥ

(قال شيفا:) «فإن كلَّ ذلك يصير له بلا ثمرة»—هكذا أُعلن، ويجب العمل به وفق أمري. لذلك فليُعبَدْ كلَّ يومٍ فَطَيَكْشِنِي (Vaṭayakṣiṇī) الساكنة في شجرة البانيان، بتفانٍ، بالزهور والبخور ونايفيديا (قربان الطعام)، مع تلاوة هذا المانترا.

tasyaof him/its
tasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular) — सर्वनाम
tatthat
tat:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन — सर्वनाम; विशेषणरूपेण
niṣphalamfruitless
niṣphalam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootniṣphala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन — विशेषण
sarvameverything
sarvam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (Quotation marker/उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootiti (इति)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
uktamsaid/declared
uktam:
Kriya (Predicative participle/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु) + kta (क्त) → ukta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
pālyamto be protected/should be maintained
pālyam:
Kriya (Obligation predicate/कर्तव्यता)
TypeAdjective
Root√pāl (पाल् धातु) + yat (यत्) → pālya (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभाव्य/कर्तव्यतार्थक कृदन्त (gerundive); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
evaindeed/only
eva:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (एव)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
memy/to me
me:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी (6th/4th), एकवचन — सर्वनाम (enclitic)
tasmāttherefore
tasmāt:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभूत-प्रयोग; हेत्वर्थे (ablatival adverb: 'therefore/from that')
prapūjayetshould worship
prapūjayet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra + √pūj (पूज् धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
nityamalways
nityam:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnitya (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
vaṭasthāmdwelling in/at the banyan (tree)
vaṭasthām:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootvaṭa (वट) + sthā (स्था) (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वटे स्था = वटस्थ); स्त्रीलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
vaṭayakṣiṇīmthe banyan-yakṣiṇī (tree-spirit)
vaṭayakṣiṇīm:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvaṭa (वट) + yakṣiṇī (यक्षिणी) (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वटस्य यक्षिणी); स्त्रीलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
puṣpaiḥwith flowers
puṣpaiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootpuṣpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन (Plural)
dhūpaiḥwith incense
dhūpaiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootdhūpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
tuand/indeed
tu:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (तु)
Formअव्यय; अवधान/विरोध/समुच्चयार्थक निपात (particle)
naivedyaiḥwith food-offerings
naivedyaiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootnaivedya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
maṃtreṇawith the mantra
maṃtreṇa:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootmaṃtra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
anenawith this
anena:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (इदम् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन — सर्वनाम; विशेषण
bhaktitaḥdevoutly/from devotion
bhaktitaḥ:
Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhakti (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) — 'भक्तितः' = भक्त्या/भक्त्या सह

Śiva (Hara), quoted within Sūta’s narration

Tirtha: Vaṭasthā Vaṭayakṣiṇī (Sunandā)

Type: kshetra

Scene: Śiva’s injunction is visualized as a devotee standing before a vast banyan with aerial roots; beneath it sits/stands a luminous yakṣiṇī receiving flowers, incense smoke curling upward, and a small naivedya plate.

V
Vaṭayakṣiṇī
V
Vaṭa (banyan)
Ś
Śiva (Hara)

FAQs

Devotion must align with prescribed sacred protocol; honoring the local divine guardian form safeguards the fruit of one’s worship.

The banyan-site (vaṭasthā) of Vaṭayakṣiṇī associated with the Siddha-liṅga region is emphasized.

Daily pūjā to Vaṭayakṣiṇī with flowers, incense, and naivedya, accompanied by the stated mantra, as a prerequisite for fruitful Śiva worship.