Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

फलमूलं विपक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः । श्रुता इत्येत आहारा योगिनां सिद्धिकारकाः

phalamūlaṃ vipakvaṃ vā kaṇapiṇyākasaktavaḥ | śrutā ityeta āhārā yogināṃ siddhikārakāḥ

الفاكهة والجذور الناضجة، أو الحبوبُ وما يُصنع من النخالة ودقيق النخالة—هذه، كما نُقل في السماع الموروث، هي أطعمة تُعين اليوغيين على نيل التحقّق.

फलमूलम्fruits and roots
फलमूलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootफल + मूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्; समासः—द्वन्द्वः (फलम् च मूलम् च)
विपक्वम्cooked/ripe
विपक्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootवि + पच् (धातु) + क्त (कृदन्त) → विपक्व (प्रातिपदिक-रूप)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्; विशेषणम्
वाor
वा:
Sambandha (Alternative/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पबोधक-अव्ययम् (disjunctive particle)
कणपिण्याकसक्तवःgrains, oil-cake, and flour (saktu)
कणपिण्याकसक्तवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकण + पिण्याक + सक्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचनम्; समासः—द्वन्द्वः (कणाः च पिण्याकाः च सक्तवः च)
श्रुताः(thus) stated/mentioned
श्रुताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootश्रुत (प्रातिपदिक; श्रु (धातु)+क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचनम्; विशेषणम् (so-called/mentioned)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/उक्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)
एतेthese
एते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचनम्; विशेषणम्
आहाराःfoods
आहाराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचनम्
योगिनाम्of yogins
योगिनाम्:
Sambandha (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचनम्
सिद्धिकारकाःcausing success/perfection
सिद्धिकारकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसिद्धि + कारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (सिद्धेः कारकाः)

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Scene: A yogin’s simple meal laid on leaves: ripe fruits, roots, a small heap of grains, and a coarse bran-flour cake; the scene emphasizes austerity and purity.

FAQs

Food shapes consciousness; simple, traditional, light foods are praised as supportive of yogic attainment.

No tīrtha is referenced; the topic is yogic dietetics.

Dietary prescription: consume ripe fruits/roots and simple grain/bran-based preparations as conducive to siddhi.