Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 53

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वर खण्डे कौमारिकाखंडे कोटितीर्थादिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvara khaṇḍe kaumārikākhaṃḍe koṭitīrthādimāhātmyavarṇanaṃnāma tripaṃcāśattamo'dhyāyaḥ

Translation

هكذا تنتهي السورة الثالثة والخمسون، المسماة «وصف عظمة كوṭيتيرثا وسائر المواضع المقدّسة»، في قسم كَوْمَارِيكَا من القسم الأول مَاهِيشْوَرَا من «شري سْكَنْدَ مَهَابُورَانَا»، ضمن السamhitā المؤلَّفة من واحدٍ وثمانين ألف بيت.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवसान/उद्धरणसूचक (quotative/end marker)

• श्रीस्कांदे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikaraṇa (Text locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कर्मधारयः—श्रीमान् स्कन्दः (honorific)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikaraṇa (Text locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कर्मधारयः—महच्च तत् पुराणम्

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (verses)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikaraṇa (Text locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—एकाशीतिः सहस्राणि यस्याः (संख्याविशेषण-तत्पुरुष/बहुव्रीहिसदृश प्रयोग); ‘in the (collection) of 81,000’

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikaraṇa (Text locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• प्रथमे: in the first
• प्रथमे: Adhikaraṇa (Text locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; खण्ड-विशेषण

• माहेश्वर: Māheśvara
• माहेश्वर: Adhikaraṇa (Text locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: माहेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; खण्ड-विशेषण (of Maheśvara)

• खण्डे: in the section (khaṇḍa)
• खण्डे: Adhikaraṇa (Text locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• कौमारिकाखण्डे: in the Kaumārikā-khaṇḍa
• कौमारिकाखण्डे: Adhikaraṇa (Text locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कौमारिक (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—कौमारिकः खण्डः (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रयोग)

• कोटितीर्थादिमाहात्म्यवर्णनम्: the narration of the glory of Koṭitīrtha etc.
• कोटितीर्थादिमाहात्म्यवर्णनम्: Karta-samānādhikaraṇa (Title apposition/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कोटितीर्थ (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—कोटितीर्थादीनां माहात्म्यस्य वर्णनम्

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (designation marker ‘named/called’)

• त्रिपञ्चाशत्तमः: fifty-third
• त्रिपञ्चाशत्तमः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या) + पञ्चाशत् (संख्या) + तम (तद्धित-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) ‘53rd’

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Speaker

Colophon (editorial/narratorial closure)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭitīrtha (and others)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-style closing scene: a scribe or reciter concludes the chapter; the title ‘Koṭitīrthādi-māhātmya’ is ceremonially announced, with a temple silhouette and tīrtha waters faintly behind.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Māheśvara Khaṇḍa
• Kaumārikā Khaṇḍa
• Koṭitīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

As a colophon, it primarily authenticates and frames the Māhātmya section rather than teaching a doctrine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭitīrtha is named as the principal tirtha whose greatness is described in this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a textual closure statement identifying the chapter and its title.