Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 193

देहेंद्रियप्राणमनोधियोऽमी यदंशब्द्धाः प्रचरंति कर्मसु । नैवान्यदालोहमिव प्रतप्तं स्थानेषु तद्दृष्टपदेन एते

deheṃdriyaprāṇamanodhiyo'mī yadaṃśabddhāḥ pracaraṃti karmasu | naivānyadālohamiva prataptaṃ sthāneṣu taddṛṣṭapadena ete

هذه—الجسدُ والحواسُّ والأنفاسُ والحِسُّ والذهنُ—لا تتحرّك في الأعمال إلا لأنها مشدودةٌ إلى نصيبٍ منه. وبدون ذلك لا تكون شيئًا—كالحديد لا يُحرق إلا إذا احمرّ من شدة النار. وهكذا، في مقاماتها، تمضي بقوة حضوره.

देहbody
देह:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (समाहार-द्वन्द्वे घटकः)
इन्द्रियsenses
इन्द्रिय:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (समाहार-द्वन्द्वे घटकः)
प्राणvital breath
प्राण:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (समाहार-द्वन्द्वे घटकः)
मनःmind
मनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (समाहार-द्वन्द्वे घटकः)
धियःthoughts/understandings
धियः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
अमीthese
अमी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम
यत्which/that (principle)
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
अंशबद्धाःbound/limited by a part
अंशबद्धाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअंश (प्रातिपदिक) + बद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; √बन्ध्)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थः (अंशेन बद्धाः = bound by a portion/limited)
प्रचरन्तिmove about/operate
प्रचरन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + चर् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्
कर्मसुin actions
कर्मसु:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्
not
:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्ययम् (emphatic particle)
अन्यत्anything else
अन्यत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
आलोहम्heated iron/metal
आलोहम्:
Upamana (Standard of comparison)
TypeNoun
Rootआ + लुह्/लोह् (धातु) → आलोह (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमान-शब्दः (heated iron/metal; reading per text)
इवlike
इव:
Sambandha (Comparison)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानार्थक-अव्ययम्
प्रतप्तम्heated/glowing
प्रतप्तम्:
Sambandha (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्र + तप् (धातु) → प्रतप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (आलोहम्/अन्यत्)
स्थानेषुin places/states
स्थानेषु:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्
तत्by that
तत्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; सर्वनाम
दृष्टपदेनby the seen trace/footing
दृष्टपदेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदृष्ट (कृदन्त; √दृश्) + पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थः (दृष्टं पदं यस्य/दृष्टं पदम् = seen footing/trace)
एतेthese
एते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम

Aitareya

Scene: A symbolic tableau: a human figure with subtle radiant thread connecting heart to a cosmic presence; nearby, an iron rod glows red-hot in fire, illustrating inert matter empowered by contact.

P
Paramātman (as enabling power)
B
Body
S
Senses
P
Prāṇa
M
Mind
I
Intellect

FAQs

All faculties act only through the indwelling divine power; recognizing this turns action into humility and God-centered dharma.

No tīrtha is mentioned; the verse explains divine immanence behind embodied action.

None explicitly; it implies offering agency to God (kartṛtva-tyāga) as a spiritual discipline.