Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 104

स्वस्थीकर्तुं न शक्नोति कालप्राप्तं हि देहिनम् । नैषधं न तपो मंत्रा न मित्राणि न बांधवाः

svasthīkartuṃ na śaknoti kālaprāptaṃ hi dehinam | naiṣadhaṃ na tapo maṃtrā na mitrāṇi na bāṃdhavāḥ

إذا حضر الأجلُ المعيَّن لصاحب الجسد، فلا شيء يقدر أن يعيده إلى العافية—لا دواء، ولا تَقَشُّفٌ (تَبَس)، ولا مَنترَات، ولا أصدقاء، ولا حتى الأقارب.

स्वस्थीकर्तुम्to make healthy
स्वस्थीकर्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootस्वस्थी-√कृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्त (infinitive); क्रियार्थक; 'to make well'
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
शक्नोतिis able
शक्नोति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√शक् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कालप्राप्तम्one reached by time (whose time has come)
कालप्राप्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootकाल (प्रातिपदिक) + प्राप्त (कृदन्त; प्र-√आप् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; तत्पुरुष (कालेन प्राप्तम्)
हिindeed
हि:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात; हेतौ/निश्चयार्थ particle)
देहिनम्an embodied being
देहिनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नैषधम्medicine/drug
नैषधम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनैषध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (औषध/भेषज-समूहः)
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
तपःausterity
तपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
मन्त्राःmantras
मन्त्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
मित्राणिfriends
मित्राणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
बान्धवाःrelatives
बान्धवाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबान्धव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages

Scene: A poignant scene: a dying person on a cot; medicine bowl, mantra-reciter, ascetic, friends and relatives gathered—yet a subtle Kāla presence indicates inevitability; the mood is compassionate and sober.

FAQs

Destined death cannot be averted by worldly supports; therefore one should prioritize Dharma and inner realization without delay.

No specific Tīrtha is named in this verse; it functions as a general Purāṇic teaching within the Kaumārikākhaṇḍa narrative.

No direct rite is prescribed here; the verse negates reliance on medicine, tapas, and mantras as means to stop destined death.