Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 97

Devanagari script

तन्मध्ये विश्वरूपं च वामाद्यष्टादिशक्तिकम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं चंद्रभूषितम्

Transliteration

tanmadhye viśvarūpaṃ ca vāmādyaṣṭādiśaktikam | paṃcavaktraṃ daśabhujaṃ trinetraṃ caṃdrabhūṣitam

Translation

وفي وسطِ ذلك، ليتأمّل المرءُ الربَّ في صورته الكونية (فيشفاروبا)، متّصفًا بقوى الجهات الثماني ابتداءً من فاما؛ ذا خمسةِ وجوهٍ، وعشرةِ أذرعٍ، وثلاثةِ عيونٍ، ومتزيّنًا بالقمر.

Word by Word

• तत्: in that
• तत्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण) एकवचन-सम्बन्धे (तस्मिन्) — समासपूर्वपदम्

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणार्थे

• विश्वरूपम्: of universal form
• विश्वरूपम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयसमासः; विशेषणम्

• च: and
• च: Avyaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• वामाद्यष्टादिशक्तिकम्: having the eight directional powers beginning with Vāmā
• वामाद्यष्टादिशक्तिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वाम + आदि + अष्ट + दिश् + शक्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (‘वामाद्याः अष्ट दिशः, तासां शक्तयः यस्य’)

• पञ्चवक्त्रम्: five-faced
• पञ्चवक्त्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च + वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगुसमासः; विशेषणम्

• दशभुजम्: ten-armed
• दशभुजम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दश + भुज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगुसमासः; विशेषणम्

• त्रिनेत्रम्: three-eyed
• त्रिनेत्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगुसमासः; विशेषणम्

• चन्द्रभूषितम्: adorned with the moon
• चन्द्रभूषितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चन्द्र + भूषित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) ‘√भूष्’ (भूषणे) से; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘चन्द्रेण भूषितम्’ इति तत्पुरुषसमासः; विशेषणम्

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa) implied by the continuing address in the sequence

Visual Art Cues

Scene: At the heart of the nested maṇḍalas appears Śiva in viśvarūpa: five radiant faces oriented to quarters and zenith, ten arms holding emblems, three eyes blazing, crescent moon in matted hair; eight directional śaktis form a protective ring.

Characters & Entities

• Śiva (Viśvarūpa)
• Aṣṭa-diś-śakti (beginning with Vāmā)
• Candra (moon)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is to be realized as the all-pervading cosmic Lord, whose powers sustain every direction and domain.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is mentioned; the verse is a dhyāna-description for worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Meditate upon Śiva’s form with defined attributes (five faces, ten arms, three eyes, moon-ornament) within the maṇḍala.