Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2
Devanagari script
महाकाल उवाच । अपारवैभवा देवास्त्रयोऽप्येते नरर्षभ । योगींद्राणामपि त्वत्र चेतो मुह्यति किं मम
Transliteration
mahākāla uvāca | apāravaibhavā devāstrayo'pyete nararṣabha | yogīṃdrāṇāmapi tvatra ceto muhyati kiṃ mama
Translation
قال مهاكالا: «هؤلاء الآلهة الثلاثة ذوو جلالٍ لا حدّ له، يا خيرَ الرجال. وفي هذا الأمر تَحارُ عقولُ أعظم اليوغيين؛ فكيف بي أنا؟»
Word by Word
महाकालःMahākāla
महाकालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहाकाल (प्रातिपदिक: महा + काल)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन
अपारवैभवाःof boundless splendor
अपारवैभवाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपार-वैभव (प्रातिपदिक: अपार + वैभव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (देवाः)
देवाःgods
देवाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
त्रयःthree
त्रयः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संख्याविशेषण (देवाः)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (also/even)
एतेthese
एते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
नरर्षभO bull among men
नरर्षभ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनरर्षभ (प्रातिपदिक: नर + ऋषभ)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
योगीन्द्राणाम्of the lords of yogis
योगीन्द्राणाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयोगीन्द्र (प्रातिपदिक: योगिन् + इन्द्र)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (even)
त्व्but
त्व्:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast); छन्दसि/पाठभेदे 'तु' → 'त्व'
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)
चेतःmind
चेतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचेतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मुह्यतिis bewildered
मुह्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमुह् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
किम्what
किम्:
Prashna (Interrogative/प्रश्न)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थ
ममof me / my
मम:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
Speaker
Mahākāla
Skanda Dialogue
Listener: Karadhama
Visual Art Cues
Scene: Mahākāla speaks with folded hands or lowered gaze, acknowledging the immeasurable grandeur of the triad; behind him, a vast cosmic backdrop suggests the mind’s inability to grasp the Infinite.
Characters & Entities
M
MahākālaŚ
ŚivaV
ViṣṇuB
BrahmāY
YogīndrasFAQs
The supreme reality and its divine manifestations surpass ordinary categorization; humility is essential in theological inquiry.
None stated in this verse; it is part of a doctrinal conversation.
None.