Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

ब्रह्मांडं संवृतं ह्येतत्कटाहेन समंततः । कपित्थस्य यथा बीजं कटाहेन सुसंवृतम्

Transliteration

brahmāṃḍaṃ saṃvṛtaṃ hyetatkaṭāhena samaṃtataḥ | kapitthasya yathā bījaṃ kaṭāhena susaṃvṛtam

Translation

إن هذا البيض الكوني مُحاط من كل جانب بقِشرةٍ كأنها قِدرٌ عظيم؛ كما تُحاط بذرةُ الكابِتْثا (تفاح الخشب) إحاطةً محكمةً بغلافها الصلب.

Word by Word

• ब्रह्माण्डम्: the cosmic egg (universe)
• ब्रह्माण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular); समासः—ब्रह्म + अण्ड (षष्ठी-तत्पुरुष/निर्धारणार्थ)

• संवृतम्: covered, enclosed
• संवृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम् + वृ (धातु) → संवृत (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ब्रह्माण्डम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु-अर्थे (indeed/for)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular); सर्वनाम

• कटाहेन: by a cauldron/pot
• कटाहेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कटाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Instrumental, Singular)

• समन्ततः: on all sides, all around
• समन्ततः: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• कपित्थस्य: of the wood-apple (kapittha)
• कपित्थस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कपित्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular)

• यथा: as, just like
• यथा: Sambandha (Comparison marker/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपमानार्थ (comparative particle)

• बीजम्: seed
• बीजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• कटाहेन: by a cauldron/pot
• कटाहेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कटाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Instrumental, Singular)

• सुसंवृतम्: well-enclosed, tightly covered
• सुसंवृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + सम् + वृ (धातु) → सुसंवृत (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle, क्त) with उपसर्ग/उपपद ‘सु’ (well-); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बीजम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (Arjuna)

Visual Art Cues

Scene: A vast luminous brahmāṇḍa depicted as an egg-like sphere encased in a dark, cauldron-thick shell; beside it, a wood-apple (kapittha) cut open showing a tightly enclosed seed—visual analogy linking micro and macro.

Characters & Entities

• Brahmāṇḍa
• Kaṭāha
• Kapittha (wood-apple)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The cosmos is depicted as a bounded, ordered system—an image that supports contemplation on the vastness yet finitude of manifested creation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this is a cosmological analogy.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.