Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

ईषादंडस्ततैवास्य द्विगुणः परिकीर्तितः । सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतानि विवस्वतः

Transliteration

īṣādaṃḍastataivāsya dviguṇaḥ parikīrtitaḥ | sārdhakoṭistathā sapta niyutāni vivasvataḥ

Translation

ويُذكر أن عودَ القطب لتلك العربة طوله ضعفُ ذلك. وأما فيفَسْوان (الشمس) فيُقال إن له سبعَ كوṭياتٍ ونصفًا، ومعها سبعُ نِيُوتات (عددًا أو مقدارًا).

Word by Word

• ईषादण्डः: the pole-shaft (of the chariot)
• ईषादण्डः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईषा + दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः (तत्पुरुषः: ईषायाः दण्डः)

• तत्: that
• तत्: Sambandha (Reference/अन्वय)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (correlative)

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (emphatic particle)

• अस्य: of it; of this (chariot)
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• द्विगुणः: double
• द्विगुणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः (तत्पुरुषः)

• परिकीर्तितः: is declared
• परिकीर्तितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + कीर्त् (धातु) → परिकीर्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is declared’

• सार्धकोटिः: one and a half crores
• सार्धकोटिः: Karta (Subject/measure/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सार्ध + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः (तत्पुरुषः: सार्धा कोटिः = one and a half crores)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: likewise/so)

• सप्त: seven
• सप्त: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तन् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक-शब्द; अव्ययवत् प्रयोगः (indeclinable numeral)

• नियुतानि: niyutas (ten-millions/ten-lakhs units)
• नियुतानि: Karma (Measure/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नियुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक-शब्द (niyuta = ten lakhs)

• विवस्वतः: of Vivasvat (the Sun)
• विवस्वतः: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विवस्वत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

Speaker

Nārada (continuing from 38.1)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sūrya-ratha / Sūrya-loka (cosmographic locus)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kauravya

Visual Art Cues

Scene: A close, diagram-like depiction of the solar chariot: long pole-shaft twice the chariot measure, with inscriptions of koṭi/niyuta numbers; Nārada points as he explains.

Characters & Entities

• Vivasvān (Sun)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It continues the Purāṇic vision of a precisely ordered universe centered on divine forces like the Sun.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this passage is cosmological measurement, not a tīrtha-praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.