Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 68

Devanagari script

तत्र च प्रैयव्रतो घृतपृष्टिनामा तत्पुत्राममधुरुहमेघपृष्ठस्वदामऋताश्वलोहितार्णववनस्पतिइतिसप्तपुत्रनामांकितानि सप्त वर्षाणि

Transliteration

tatra ca praiyavrato ghṛtapṛṣṭināmā tatputrāmamadhuruhameghapṛṣṭhasvadāmaṛtāśvalohitārṇavavanaspatiitisaptaputranāmāṃkitāni sapta varṣāṇi

Translation

هناك يُدعى الحاكمُ البرايَفْرَتي غْرِتَبْرِشْثَه. وتُسمّى الأقاليم السبعة (فَرْشَات) بأسماء أبنائه السبعة: مَمَذُرُهَ، مِغْهَبْرِشْثَه، سْفَدَامَا، رِتَاشْفَا، لُوهِتَارْنَفَا، فَنَسْبَتِي، واسمٌ آخر ليكتمل العدد سبعة.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• प्रैयव्रतः: Prai(y)avrata (a person)
• प्रैयव्रतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रैयव्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• घृतपृष्टिनामा: named Ghṛtapṛṣṭi
• घृतपृष्टिनामा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घृतपृष्टि + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः (घृतपृष्टि इति नाम यस्य) विशेषणम् (qualifying प्रैयव्रतः)

• तत्: his
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; विशेषणम् (qualifying पुत्राः)

• पुत्राः: sons
• पुत्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• अमधुरुहः: Amadhuruha (name)
• अमधुरुहः: Karta (Appositional/नाम)
• Type: Noun
• Root: अमधुरुह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; पुत्र-नाम (proper name)

• मेघपृष्ठः: Meghapṛṣṭha (name)
• मेघपृष्ठः: Karta (Appositional/नाम)
• Type: Noun
• Root: मेघ + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (मेघस्य पृष्ठम्) नामरूपेण

• स्वदामा: Svadāmā (name)
• स्वदामा: Karta (Appositional/नाम)
• Type: Noun
• Root: स्वदामन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; पुत्र-नाम

• ऋताश्वः: Ṛtāśva (name)
• ऋताश्वः: Karta (Appositional/नाम)
• Type: Noun
• Root: ऋत + अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (ऋतस्य अश्वः) नामरूपेण

• लोहितार्णवः: Lohitārṇava (name)
• लोहितार्णवः: Karta (Appositional/नाम)
• Type: Noun
• Root: लोहित + अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (लोहितः अर्णवः) नामरूपेण

• वनस्पतिः: Vanaspati (name)
• वनस्पतिः: Karta (Appositional/नाम)
• Type: Noun
• Root: वनस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; पुत्र-नाम

• इति: thus
• इति: Discourse marker (उद्धरण-चिह्न)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-सूची-समाप्तिसूचक (quotative)

• सप्त: seven
• सप्त: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या; विशेषणम् (qualifying पुत्र/वर्ष)

• पुत्रनामाङ्कितानि: marked with the sons’ names
• पुत्रनामाङ्कितानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + नाम + अङ्कित (प्रातिपदिक; अङ्कित = अङ्क्(धातु) क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्; तत्पुरुष-समासः (पुत्रनामभिः अङ्कितानि = marked by sons' names)

• सप्त: seven
• सप्त: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या; विशेषणम् (qualifying वर्षाणि)

• वर्षाणि: regions/years (varṣas)
• वर्षाणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Krauñcadvīpa (mythic)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmographic tableau: an island-continent (dvīpa) shown as a mandala with seven labeled regions; at the center a royal figure (Ghṛtapṛṣṭha) with seven sons indicated as emanating or seated in a semicircle, each associated with a region.

Characters & Entities

• Krauñcadvīpa
• Ghṛtapṛṣṭhi
• Priyavrata (lineage)
• Mamadhuruha
• Meghapṛṣṭha
• Svadāma
• Ṛtāśva
• Lohitārṇava
• Vanaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic geography preserves memory through lineage—righteous kingship and named regions reflect ordered cosmic governance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Krauñcadvīpa is described via its ruler and regional divisions; it is a cosmic sacred region rather than a single terrestrial tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed; the verse is primarily cosmographical and genealogical.