Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

तीरे स्थितं प्रपश्यामि मुनींद्रं पावकोपमम् । प्रांशुं वृद्धं चास्थिशेषं तपोलक्ष्म्या विभूषितम्

Transliteration

tīre sthitaṃ prapaśyāmi munīṃdraṃ pāvakopamam | prāṃśuṃ vṛddhaṃ cāsthiśeṣaṃ tapolakṣmyā vibhūṣitam

Translation

وعلى الضفّة رأيتُ سيّدًا بين الحكماء، متلألئًا كالنار؛ طويل القامة، شيخًا، قد أضناه الزهد حتى لم يبقَ إلا عظم، ومع ذلك كان متزيّنًا ببهاءٍ مولودٍ من التَّبَس (التقشّف).

Word by Word

• तीरे: on the bank/shore
• तीरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• स्थितम्: standing
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; मुनीन्द्रम् विशेषयति

• प्रपश्यामि: I see
• प्रपश्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + पश्य्/दृश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन

• मुनीन्द्रम्: lord among sages
• मुनीन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; मुनिनाम् इन्द्रः (genitive tatpurusha)

• पावकोपमम्: like fire
• पावकोपमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पावक + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; पावकस्य उपमः (genitive tatpurusha)

• प्रांशुम्: tall
• प्रांशुम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रांशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• वृद्धम्: old
• वृद्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त-निष्पन्न)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• अस्थिशेषम्: reduced to bones (emaciated)
• अस्थिशेषम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अस्थि + शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; अस्थि-शेषः = 'only bones remaining' (determinative)

• तपोलक्ष्म्या: with the splendor of austerity
• तपोलक्ष्म्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; तपसः लक्ष्मीः (genitive tatpurusha)

• विभूषितम्: adorned
• विभूषितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + भूष् (धातु) → विभूषित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; मुनीन्द्रम् विशेषयति

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced: Māheśvara Khaṇḍa narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Staṃbha-tīrtha / Mahī–sāgara-saṅgama bank

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: a muni

Visual Art Cues

Scene: A towering, aged sage stands on the bank, arms and body lean to the bone, yet surrounded by a fiery aura; his austerity is visible as luminous ‘tapo-lakṣmī’.

Characters & Entities

• munīndra (a great sage)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True spiritual radiance arises from tapas; even an emaciated ascetic can shine with divine splendor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred riverbank tīrtha is implied by “tīre” (on the bank), though the precise place-name is not stated in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the verse highlights austerity (tapas) and the sanctity of tīrtha-banks.