Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 55
Devanagari script
तार्क्ष्य उवाच । न मे श्रमोऽस्ति लोकेश किंचित्संस्मरतश्च मे । यन्मे सुतान्वाहनत्वे कल्पयामास तारकः
Transliteration
tārkṣya uvāca | na me śramo'sti lokeśa kiṃcitsaṃsmarataśca me | yanme sutānvāhanatve kalpayāmāsa tārakaḥ
Translation
قال تاركشيا: «لا تعبَ بي يا ربَّ العوالم، ولا سيّما حين أتذكّر كيف أن تارَكَةَ قد أكره أبنائي من قبل على أن يصيروا مطايا وحيواناتِ حِمل.»
Word by Word
तार्क्ष्यःTārkṣya (Garuḍa)
तार्क्ष्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतार्क्ष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नnot
न:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
मेmy
मे:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; मम (genitive: my)
श्रमःfatigue
श्रमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
लोकेशO lord of the world
लोकेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलोक-ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th), एकवचन; ‘लोकस्य ईशः’ (O lord of the world)
किञ्चित्at all
किञ्चित्:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकिञ्चित् (सर्वनाम/अव्ययवत्)
Formअव्ययप्राय; परिमाण/अल्पार्थ (at all, in the least)
संस्मरतःas I remember
संस्मरतः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसम् + स्मृ (धातु) → संस्मरत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formशतृ (present active participle); पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th), एकवचन; ‘मे’ इति सम्बन्धः (of me who is remembering)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
मेmy
मे:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; मम
यत्that which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (that which)
मेmy
मे:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; मम
सुतान्sons
सुतान्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), बहुवचन
वाहनत्वेas (his) mount/vehicle
वाहनत्वे:
Adhikarana (State/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवाहनत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; ‘as (his) vehicle-hood’ (in the state of being a mount)
कल्पयामासappointed
कल्पयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकॢप् (धातु) (णिच्)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense: ‘appointed/arranged’
तारकःTāraka
तारकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
Speaker
Tārkṣya (Garuḍa)
Visual Art Cues
Scene: Garuḍa speaks fiercely yet steadily to Hari, declaring he feels no fatigue, his eyes flashing as he recalls Tāraka’s humiliation of his sons.
Characters & Entities
T
Tārkṣya (Garuḍa)V
Viṣṇu (Lokeśa)T
TārakaG
Garuḍa's sonsFAQs
Memory of injustice can become disciplined resolve when aligned with dharma—energy is renewed through righteous purpose.
No sacred place is mentioned; the focus is on personal motivation within the war.
None.