Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 110

Devanagari script

अर्थवान्दुष्कुलीनोऽपि लोके पूज्यतमो नरः । शशिनस्तुल्यवंशोऽपि निर्धनः परिभूयते

Transliteration

arthavānduṣkulīno'pi loke pūjyatamo naraḥ | śaśinastulyavaṃśo'pi nirdhanaḥ paribhūyate

Translation

إنّ الرجلَ وإن كان من سلالةٍ وضيعة، إذا كان ذا مالٍ صار أكرمَ الناس في الدنيا؛ أمّا من كان من نسبٍ نبيلٍ كالقمر، فإذا افتقر احتُقِر وأُهين.

Word by Word

• अर्थवान्: wealthy
• अर्थवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अर्थवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)

• दुष्कुलीनः: of bad lineage
• दुष्कुलीनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुष्कुलीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (अर्थवान्/नरः)

• अपि: even if
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चयार्थ-निपात (even/also)

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th) अधिकरण, एकवचन

• पूज्यतमः: most worthy of honor
• पूज्यतमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूज्य (प्रातिपदिक; √पूज् + यत्) + तमप् (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अतिशय (superlative)

• नरः: man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• शशिनः: of the moon
• शशिनः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th) सम्बन्ध, एकवचन

• तुल्य-वंशः: of lineage equal (to the moon)
• तुल्य-वंशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुल्य (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (तुल्यः वंशः यस्य)

• अपि: even if
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चयार्थ-निपात

• निर्धनः: a poor man
• निर्धनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निर्धन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• परिभूयते: is despised/treated with contempt
• परिभूयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-√भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced for Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A wealthy low-born man receives public honors; a noble-born but poor man is ignored—contrasted to a sage indicating that true honor lies in dharma.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It exposes worldly bias: society honors wealth over virtue or lineage, urging a dharmic reevaluation of true worth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the implied dharma is to honor virtue and righteousness rather than mere wealth.