Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

तत्र साम प्रयोक्तव्यमार्येषु गुणवत्सु च । दानं लुब्धेषु भेदश्च शंकितोष्वितो निश्चयः

Transliteration

tatra sāma prayoktavyamāryeṣu guṇavatsu ca | dānaṃ lubdheṣu bhedaśca śaṃkitoṣvito niścayaḥ

Translation

«في هذا الأمر تُستعمل (ساما) مع الأشراف وأهل الفضيلة؛ ويُجدي (دانا) مع الطامعين؛ وأما (بِهيدا) فهُو الملجأُ المتيقَّن لمن يكثر شكُّه ويتردد.»

Word by Word

• तत्र: there, in that context
• तत्र: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• साम: conciliation
• साम: Karta (Topic/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: साम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रयोक्तव्यम्: should be employed
• प्रयोक्तव्यम्: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Verb
• Root: प्र-युज् (धातु) + तव्यत् (कृत् प्रत्यय)
• Form: भाव्य/कर्तव्यतार्थक कृदन्त (gerundive); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; साम इत्यस्य विधेयम्

• आर्येषु: among the noble
• आर्येषु: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (समूह/व्यक्ति), सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• गुणवत्सु: virtuous, possessing qualities
• गुणवत्सु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुणवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; आर्येषु इत्यस्य सह विशेषणम्

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• दानम्: gift/bribe
• दानम्: Karta (Topic/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लुब्धेषु: among the greedy
• लुब्धेषु: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: लुब्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• भेदः: dissension
• भेदः: Karta (Topic/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: भेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• शङ्कितोषु: among the suspicious/doubtful
• शङ्कितोषु: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शङ्कित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• इति: thus
• इति: Nipata (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative particle)

• निश्चयः: the rule/decision
• निश्चयः: Karta (Predicate-noun/विधेय)
• Type: Noun
• Root: निश्चय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Bṛhaspati

Skanda Dialogue

Listener: Suraśreṣṭha (deva leadership)

Visual Art Cues

Scene: Three archetypal figures appear before a counselor: a noble person with calm face (sāma), a greedy merchant-like figure eyeing coins (dāna), and a suspicious warrior glancing sideways (bheda), while Bṛhaspati points to each with discriminating clarity.

Characters & Entities

• Bṛhaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Discernment is dharma’s ally: different temperaments require different remedies, chosen with awareness of character.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.