Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 9
Devanagari script
संसारकल्मषात्त्रात्री कलत्रमिति सा ततः । एवंविधां प्रियां को वै नानुकंपितुमर्हति
Transliteration
saṃsārakalmaṣāttrātrī kalatramiti sā tataḥ | evaṃvidhāṃ priyāṃ ko vai nānukaṃpitumarhati
Translation
لأنها حاميةٌ من أدران الوجود الدنيوي (السَّمْسارا)، لِذا تُدعى «كَلَتْرَا» (الزوجة/الرفيقة). فمن ذا الذي لا يَحِقّ له أن يفيض رحمةً على حبيبةٍ كهذه؟
Word by Word
saṃsāra-kalmaṣātfrom the impurity of worldly existence
saṃsāra-kalmaṣāt:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootsaṃsāra (प्रातिपदिक) + kalmaṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (संसारस्य कल्मषम्)
trātrīprotectress, savior
trātrī:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Roottrā (त्रा धातु)
Formतृन्/तृच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (agent noun), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘त्रात्री’ = protectress/saviouress
kalatramwife, spouse
kalatram:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkalatra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (Quotation/इति)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formइति-कारक अव्यय (quotative)
sāshe
sā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (तद्-प्रातिपदिक, स्त्री)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
tataḥtherefore
tataḥ:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formहेतु/अनन्तर-वाचक अव्यय (therefore/then)
evaṃ-vidhāmsuch, of this kind
evaṃ-vidhām:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootevaṃ (अव्यय) + vidha (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः (एवंविधा = of such a kind)
priyāmbeloved (woman)
priyām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpriyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
kaḥwho
kaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (किम्-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; प्रश्नार्थक
vaiindeed
vai:
Sambandha (Emphasis/निश्चय)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिश्चय/उद्गार-वाचक अव्यय (indeed)
nanot
na:
Nishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
anukampitumto show compassion to
anukampitum:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootanu-kamp (कम्प् धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), उपसर्गः ‘अनु-’; अर्थः ‘अनुकम्पा’ = compassion
arhatideserves, ought
arhati:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootarh (अर्ह् धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced for Māheśvara-khaṇḍa narrative frame)
FAQs
Compassion and protection within marriage are dharmic duties; the wife is portrayed as a moral safeguard in worldly life.
No pilgrimage site is mentioned; the verse emphasizes domestic dharma rather than sacred geography.
None; this is a moral exhortation to practice anukampā (compassion) in household life.