Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 141

Devanagari script

शिवं विहाय यो ह्यान्यदसत्किंचिदुपासते । करस्थं सोऽमृतं त्यक्त्वा मृगतृष्णां प्रधावति

Transliteration

śivaṃ vihāya yo hyānyadasatkiṃcidupāsate | karasthaṃ so'mṛtaṃ tyaktvā mṛgatṛṣṇāṃ pradhāvati

Translation

من يترك شيفا ويعبد شيئًا آخر باطلًا، فكأنه يطرح الرحيق الخالد وهو في كفّه، ثم يركض وراء سرابٍ خادع.

Word by Word

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• विहाय: having abandoned
• विहाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + हा (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); ‘having abandoned’

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपातः; कारण/निश्चयार्थक (particle)

• अन्यत्: another (thing)
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• असत्: unreal
• असत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: असत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (किञ्चित्)

• किञ्चित्: something
• किञ्चित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; अनिश्चितपरिमाणवाचक (indefinite)

• उपासते: worships
• उपासते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + आस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• करस्थम्: present in the hand
• करस्थम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कर + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (करे स्थम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (अमृतम्)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• अमृतम्: nectar/immortality
• अमृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• त्यक्त्वा: having left
• त्यक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: त्यज् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); ‘having abandoned’

• मृगतृष्णाम्: a mirage
• मृगतृष्णाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृग + तृष्णा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (मृगस्य तृष्णा); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• प्रधावति: runs after
• प्रधावति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + धाव् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvara-khaṇḍa narration context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: assembled devotees / śiva-vratins

Visual Art Cues

Scene: A person drops a cup of nectar held in the palm and runs toward shimmering desert heat-haze; a Śiva-liṅga stands behind, steady and luminous, ignored.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Do not abandon Śiva for transient or illusory objects; true fulfillment (amṛta) is already accessible through Śiva-bhakti.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named in this verse; it teaches a universal Śaiva principle of right worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed; the emphasis is on correct object of worship (upāsanā) and discernment.