Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 42

क्षमी कुलीनोऽकृपणो भोक्ता निर्मलमानसः । इत्यादि गुणसंपन्नः कोपि क्वापि न दृग्गतः

kṣamī kulīno'kṛpaṇo bhoktā nirmalamānasaḥ | ityādi guṇasaṃpannaḥ kopi kvāpi na dṛggataḥ

حليمٌ كريمُ المحتد، غيرُ بخيل، يحسن التمتّع على وجهٍ قويم، وقلبُه طاهرٌ لا دنس فيه؛ بمثل هذه الفضائل وغيرها، نادرٌ أن يُرى رجلٌ كهذا في أيّ مكان.

क्षमीforbearing, patient
क्षमी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षमिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective)
कुलीनःwell-born, noble
कुलीनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकुलीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
अकृपणःnot miserly, generous
अकृपणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअकृपण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
भोक्ताenjoyer, one who partakes
भोक्ता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभुज् (धातु) + तृ (कृत्-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृ-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक (agent noun)
निर्मलमानसःone with a pure mind
निर्मलमानसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर्मल (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास; विशेषण
इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
आदिand so forth
आदि:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय; समुच्चयार्थ/आद्यार्थ (etc., and so on)
गुणसंपन्नःendowed with virtues
गुणसंपन्नः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootगुण (प्रातिपदिक) + संपन्न (सम्+पद् धातु, क्त-प्रत्यय; प्रातिपदिकवत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (गुणैः संपन्नः); विशेषण
कःsomeone (a certain person)
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चित-प्रश्न/अनिर्दिष्ट (indefinite/interrogative base)
अपिeven, also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: even/also)
क्वsomewhere
क्व:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्न/अनिर्दिष्ट-देशवाचक अव्यय (where/somewhere)
अपिeven, also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation)
दृग्गतःcome into sight, seen
दृग्गतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदृक् (प्रातिपदिक) + गत (गम् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (दृशि/दृक्-गतः = दृष्टिपथं गतः); विशेषण

Kāśī narrative voice (Uttarārdha context; traditionally Skanda addressing Agastya in Kāśī-khaṇḍa)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A quiet palace interior where attendants speak of an unseen brāhmaṇa’s virtues; the focus is on serene faces, restrained gestures, and an atmosphere of moral admiration rather than action.

FAQs

The highest human excellence is a rare harmony of patience, generosity, and inner purity—virtues more precious than mere status.

Kāśī remains the narrative setting in the Kāśī-khaṇḍa, but the verse itself is a general praise of virtue.

None.