Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 96

Devanagari script

अंतर्गृहस्य यात्रेयं यथावद्या मया कृता । न्यूनातिरिक्तया शंभुः प्रीयतामनया विभुः

Transliteration

aṃtargṛhasya yātreyaṃ yathāvadyā mayā kṛtā | nyūnātiriktayā śaṃbhuḥ prīyatāmanayā vibhuḥ

Translation

هذه رحلةُ «أنتَرغِرها» قد أديتُها على الوجه القويم، بلا نقصٍ ولا زيادة؛ فليَرضَ بها شَمبهو (Śambhu)، الربُّ الشاملُ لكلِّ شيء، ذو السلطان المطلق.

Word by Word

• अन्तर्गृहस्य: of the inner shrine/inner house
• अन्तर्गृहस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अन्तर् + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• यात्रा: pilgrimage/ritual circuit
• यात्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इयम्: this
• इयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यात्रां विशेषयति

• यथावत्: properly
• यथावत्: Adverbial (Rīti/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथावत् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (properly, as prescribed)

• या: which
• या: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (संबन्धवाचक) ‘which’

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुष, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्ता-हेतु), एकवचन

• कृता: done/performed
• कृता: Predicate/Qualifier
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यात्राया विशेषणम्

• न्यूनातिरिक्तया: with (anything) lacking or excessive; without deficiency or excess
• न्यूनातिरिक्तया: Instrumental/Means (करण)
• Type: Adjective
• Root: न्यून + अतिरिक्त (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (न्यून + अतिरिक्त), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘अनया’ इत्यस्य विशेषणम्

• शम्भुः: Śambhu (Śiva)
• शम्भुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रीयताम्: may (he) be pleased
• प्रीयताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्री (धातु)
• Form: लोट् (imperative/benedictive usage), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘let (him) be pleased’

• अनया: by this (act)
• अनया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• विभुः: the all-pervading Lord
• विभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शम्भोः विशेषणरूपेण

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Antargṛha-yātrā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At the end of the inner pilgrimage, the pilgrim stands with joined palms before a Śiva-liṅga, offering a concluding prayer of completion; the city’s sacred lanes fade into a calm halo, suggesting the yātrā as a single mandala completed.

Characters & Entities

• Antargṛha-yātrā
• Śambhu (Śiva)
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual sincerity includes correctness and completeness; the fruit of yātrā is ultimately Śiva’s satisfaction (prīti).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Antargṛha (inner) pilgrimage circuit of Kāśī as a complete sacred practice dedicated to Śambhu.

What ritualistic prescription is mentioned?

A concluding dedication/prayer affirming the yātrā was done properly (yathāvat) and wholly (nyūnātiriktā).