Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 32

Devanagari script

सर्वत्र सौख्यं मम मुक्तिमंडपे संतिष्ठमानस्य भवेदिहाच्युत । न तत्तु कैलासगिरौ सुनिर्मले न भक्तचेतस्यपि निश्चलश्रियि

Transliteration

sarvatra saukhyaṃ mama muktimaṃḍape saṃtiṣṭhamānasya bhavedihācyuta | na tattu kailāsagirau sunirmale na bhaktacetasyapi niścalaśriyi

Translation

يا أَچْيُوتا، من يقف في قاعةِ تحرّري تنشأ له السعادة في كل موضع هنا. ولكن ذلك ليس كذلك حتى على جبلِ كايلاسا الطاهر الذي لا دنس فيه، حتى للمتعبّد ذي القلب الثابت والحظ الراسخ.

Word by Word

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb of place)

• सौख्यम्: happiness, comfort
• सौख्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति; एकवचन (Neuter; Nom./Acc. sg.)

• मम: of me, my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति; एकवचन (Gen. sg.)

• मुक्तिमण्डपे: in the pavilion of liberation
• मुक्तिमण्डपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक) + मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (Loc. sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः (मुक्तेः मण्डपः)

• संतिष्ठमानस्य: of one who is standing (there)
• संतिष्ठमानस्य: Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सम् + √स्था (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्यय, आत्मनेपदी); षष्ठी विभक्ति; एकवचन; पुं/नपुंसक-सम्भव (Gen. sg. of ‘standing/remaining’)

• भवेत्: would be, may occur
• भवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (3rd sg. opt.)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb: here)

• अच्युत: O Acyuta
• अच्युत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति; एकवचन (Voc. sg.)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negative particle)

• तत्: that (same)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन (Neut. Nom./Acc. sg.)

• तु: but
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (particle: but)

• कैलासगिरौ: on Mount Kailāsa
• कैलासगिरौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कैलास (प्रातिपदिक) + गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (Loc. sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः (कैलासस्य गिरिः)

• सुनिर्मले: very pure
• सुनिर्मले: Adhikarana (Location qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + निर्मल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (Loc. sg.); विशेषण (qualifying ‘कैलासगिरौ’)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negative particle)

• भक्तचेतस्य: of one whose mind is devoted
• भक्तचेतस्य: Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक) + चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (चेतस्); षष्ठी विभक्ति; एकवचन (Gen. sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः (भक्तस्य चेतः)

• अपि: even
• अपि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपवादार्थक निपात (particle: even/also)

• निश्चलश्रियि: in/at steadfast prosperity (unchanging glory)
• निश्चलश्रियि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निश्चल (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (श्री); सप्तमी विभक्ति; एकवचन (Loc. sg.); तत्पुरुषः (निश्चला श्रीः यस्मिन्/यत्र)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Muktimaṇḍapa (within Avimukta/Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Acyuta (Viṣṇu)

Visual Art Cues

Scene: A radiant pavilion in Kāśī labeled ‘Mukti’, with a devotee standing within; in the distance, the snowy Kailāsa appears subdued, emphasizing Kāśī’s superior grace. Shiva’s unseen presence is suggested by a trident emblem and a luminous aura.

Characters & Entities

• Śiva
• Viṣṇu (Acyuta)
• Mukti-maṇḍapa
• Kailāsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is depicted as uniquely liberation-oriented: abiding in the Mukti-maṇḍapa transforms one’s spiritual condition universally.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śiva’s Mukti-maṇḍapa in Kāśī is praised—even in comparison to Mount Kailāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A place-based practice is implied: to stand/abide (saṃtiṣṭhāna) in the Mukti-maṇḍapa for spiritual benefit.